การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยวัณโรคที่ใช้สารเสพติดและไม่ให้ความร่วมมือใน การรักษาแบบบูรณาการ ด้วย กงไกรลาศ MODEL จังหวัดสุโขทัย

บทคัดย่อ

      การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์และปัญหาและพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยกลุ่มดังกล่าวแบบบูรณาการด้วยกงไกรลาศ MODEL ดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม พ.ศ. 2565 ถึงเดือนกันยายน พ.ศ. 2567 ตามกระบวนการ PAOR จำนวน 3 วงรอบ กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 24 คน และผู้ป่วยวัณโรคที่ใช้สารเสพติดและไม่ให้ความร่วมมือในการรักษา จำนวน 90 ราย เครื่องมือการวิจัย ได้แก่ แนวคำถามการสนทนากลุ่ม แบบเก็บข้อมูลทั่วไป แบบประเมินความเหมาะสมของระบบ แบบเก็บข้อมูลเปรียบเทียบก่อนและหลังการใช้ระบบ แบบประเมินความรู้ และแบบประเมินความพึงพอใจของบุคลากรและภาคีเครือข่าย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์เนื้อหา และการทดสอบก่อน-หลังการใช้ระบบด้วยสถิติ Independent Sample t-test, Chi-square test, Paired Sample t-test และ McNemar test

      ผลการศึกษา พบว่า สถานการณ์และปัญหาการดูแลผู้ป่วยวัณโรคที่ใช้สารเสพติดครอบคลุม 5 ด้านหลัก ได้แก่ ด้านพฤติกรรมผู้ป่วยและการใช้สารเสพติด ด้านระบบบริการสาธารณสุขและการติดตามการรักษา ด้านฝ่ายปกครองและมาตรการทางกฎหมาย ด้านชุมชนและภาคีเครือข่าย และด้านครอบครัวและการดูแลในบ้าน ระบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 7 กิจกรรมหลัก ได้แก่ การประชาคมหมู่บ้าน การกำกับดูแลการกินยาแบบ DOT/VOT การติดตามเยี่ยมบ้านโดยทีมสหวิชาชีพ การจัดการสิ่งแวดล้อม การค้นหาผู้สัมผัสวัณโรคในครอบครัวและชุมชน การประสานการบังคับบำบัดสารเสพติด และการรักษาโรคร่วมด้วยยาออกฤทธิ์ยาวชนิดฉีด (LAI) โดยผ่านการปรับปรุงอย่างต่อเนื่องทั้ง 3 วงรอบจนได้โครงสร้างการบริหารจัดการที่มีความยั่งยืน ผลของระบบพบว่าตัวชี้วัดผลลัพธ์ด้านการรักษาวัณโรคดีขึ้น โดยอัตราการกินยาต่อเนื่องครบถ้วนเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 63.85±12.10 เป็นร้อยละ 91.27±7.15 และอัตราความสำเร็จของการรักษาเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 54.72±14.83 เป็นร้อยละ 86.94±8.02 ตัวชี้วัดด้านการใช้สารเสพติดดีขึ้นในทุกตัวชี้วัด โดยผลตรวจปัสสาวะสารเสพติดเป็นลบเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 26.18±11.94 เป็นร้อยละ 61.53±13.67 และตัวชี้วัดด้านการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายดีขึ้นในทุกตัวชี้วัด โดยอัตราการร่วมประชุมของทั้ง 4 ฝ่ายเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 47.65±12.55 เป็นร้อยละ 84.38±10.22 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ในทุกตัวแปร ด้านบุคลากรและภาคีเครือข่าย พบว่าคะแนนความรู้เกี่ยวกับกงไกรลาศ MODEL เพิ่มขึ้นจากระดับปานกลางเป็นระดับมาก (จาก 9.20±1.75 เป็น 13.68±1.25 คะแนน) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (t = -9.42) และมีความพึงพอใจต่อระบบในระดับมากที่สุด (4.51±0.38 คะแนน, ร้อยละ 90.20)