สังคมไทยกับการพัฒนาประชาธิปไตยที่ถดถอย ในพ.ศ. 2557

บทคัดย่อ

การถดถอยของประชาธิปไตยในประเทศไทย จากประเทศที่มีเสรีภาพมาสู่ประเทศกึ่งเสรีภาพ อันเนื่องมาจากรัฐบาล รวมไปถึงการปราบปราม การปิดกั้นความคิดเห็นที่ขัดแย้งกับรัฐบาล จากประชาชน นักวิชาการ กลุ่มประชาสังคม และผู้ประท้วง การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1. เพื่อศึกษาเงื่อนไขที่ส่งผลต่อการพัฒนาประชาธิปไตยในประเทศไทย 2. เพื่อศึกษาการถดถอยของประชาธิปไตยไทย และ3. เพื่อหาแนวทางการพัฒนาประชาธิปไตยของประเทศไทย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 17 คน ประกอบด้วย นักวิชาการด้านประชาธิปไตย และบุคคลมีประสบการณในกระบวนการพัฒนาประชาธิปไตย ผลการวิจัย พบว่า

1) เงื่อนไขที่ส่งผลต่อการพัฒนาประชาธิปไตยในประเทศไทย คือ ความเสถียรของรัฐบาล ความเข้มแข็งของสถาบันประชาธิปไตย การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน การแก้ไขขัดแย้งทางการเมือง การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน การปรับปรุงระบบกฎหมาย การตรวจสอบและความโปร่งใส การพัฒนาสื่อและข้อมูลสารสนเทศ การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม และการสร้างความเข้าใจและการเคารพหลักความหลากหลาย

2) สภาวะการถดถอยของประชาธิปไตย ด้านบทบาทของผู้นำ คือ ผู้นำทางการเมืองที่มีลักษณะอุปนิสัยที่แข็งกร้าว ไม่ประนีประนอม ไม่มีการปรับตัว มักสร้างจุดยืนของตนเองให้เกิดเป็นขั้วหรือฝ่าย และขยายขอบเขตอำนาจของตน และมีลักษณะแบบอำนาจนิยม ด้านวัฒนธรรมการเมือง คือ พลเมืองมีลักษณะนิสัยที่นิยมการพึ่งพิง มีการร่วมมือทางการเมืองระหว่างกลุ่มที่มีผลประโยชน์ ไม่กล้าวิพากษ์วิจารณกลุ่มผู้ปกครองอย่างเปิดเผย และมีลักษณะอำนาจแบบเบ็ดเสร็จ ด้านสถาบันทางการเมือง คือ มีลักษณะของสถาบันที่อ่อนแอ ขาดอำนาจอันชอบธรรม มุ่งเน้นการใช้อำนาจ ขาดความสามารถในการดำเนินงาน ไม่สามารถดำรงรักษาหลักนิติรัฐ และขาดความเป็นอิสระ และด้านกองทัพ คือ กองทัพมีบทบาททางการเมืองสูง โค่นล้มระบอบประชาธิปไตย แทรกแซงทางการเมือง และกระบวนการพัฒนาประชาธิปไตยเกิดขึ้นไม่ได้

3) จากการวิจัยครั้งนี้ ได้ค้นพบตัวแบบ CIE MODEL (หลัก 3 ส) ประกอบด้วย (1) การสร้าง (2) การส่งเสริม และ (3) การสนับสนุน ซึ่งตัวแบบนี้สามารถนำไปเป็น แนวทางในการพัฒนาประชาธิปไตยของประเทศไทย