ไตรลักษณ์กับความรักและความทุกข์ในมหาเวสสันดรชาดกกัณฑ์มัทรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความทุกข์จากความรักของผ่านมิติของไตรลักษณ์ในมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี ผ่านกรอบแนวคิดความรัก ความทุกข์ และไตรลักษณ์ ในพระพุทธศาสนา การศึกษานี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาของตัวบทวรรณคดีสำนวนกรมศิลปากร พ.ศ. 2514 ผลการศึกษาพบว่า ความทุกข์ของพระเวสสันดรและพระนางมัทรีเป็นพลวัตการปะทะกันระหว่างความรักแบบตัณหากับกฎไตรลักษณ์ โดยเฉพาะหลัก “ปิเยหิ วิปฺปโยโค ทุกฺโข” หรือการพลัดพรากจากของรัก ข้อค้นพบชี้ให้เห็นว่าความทุกข์ทำหน้าที่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาทางจริยธรรม พระเวสสันดรทรงเผชิญความบีบคั้นจากความเป็นทุกข์ (ทุกขตา) และความไม่เที่ยง (อนิจจตา) ในการสละบุตร นำไปสู่การประยุกต์ใช้อุบายธรรมเบี่ยงเบนความโศกเศร้าของพระนางมัทรีให้เป็นความน้อยพระทัย เพื่อยกระดับจิตใจจากความยึดติดสู่ความรักแบบจาคะ ส่วนพระนางมัทรีสะท้อนสภาวะความไม่มีตัวตน (อนัตตตา) ผ่านการสูญเสียบทบาทความเป็นแม่และการควบคุมสิ่งรัก ท้ายที่สุดความทุกข์จากการพลัดพรากได้เปลี่ยนผ่านไปสู่การอนุโมทนาทานบารมี ซึ่งแสดงถึงการปล่อยวางอัตตาในระดับสูงสุด สะท้อนว่าในมิติพุทธศาสนา ความเมตตามีลำดับความสำคัญสูงกว่ารูปแบบปฏิบัติเคร่งครัด กัณฑ์มัทรีจึงเป็นเสมือนภาพจำลองของสัจธรรมที่ว่าความรักและความทุกข์นั้นเชื่อมโยงกันอย่างไม่อาจแยกขาด
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสาร “ภาษาไทยและวัฒนธรรมไทย” ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง กองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ใน “วารสารภาษาไทยและวัฒนธรรมไทย” ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร “ภาษาไทยและวัฒนธรรมไทย” หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจาก “วารสารภาษาไทยและวัฒนธรรมไทย” ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กรมการศาสนา. 2525ก. พระไตรปิฎกไทย (ฉบับหลวง) เล่มที่ 25. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: ผู้แต่ง.
กรมการศาสนา. 2525ข. พระไตรปิฎกไทย (ฉบับหลวง) เล่มที่ 33. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: ผู้แต่ง.
กรมศิลปากร. 2514. มหาเวสสันดรชาดก สำนวนเทศนา 13 กัณฑ์. พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพฯ: ผู้แต่ง.
เจริญ ไชยชนะ. 2502. มหาเวสสันดรชาดก ฉบับ 5 กัณฑ์. พระนคร: สำนักพิมพ์ไชยวัฒน์.
พระครูวิจิตรธรรมาท, จรัส ลีกา, พระมหาใจสิงห์ สิริธมฺโม, พระนรินทร์ สีลเตโช และ พระอ่อน มหิทฺธิโก. 2563. “การวิเคราะห์ความรักในมัทรีกัณฑ์.” วารสารวิชาการธรรมทรรศน์ 20(4): 173-184. https://so06.tci-
thaijo.org/index.php/dhammathas/article/view/166965
พระวินัย วิสุทฺธสาโร (เกษมสุข). 2561. การวิเคราะห์คุณค่าของหลักธรรมที่ปรากฏในมหาเวสสันดรชาดก. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). 2564ก. พจนานุกรมพุทธศาสน์ฉบับประมวลศัพท์. พิมพ์ครั้งที่ 35. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). 2564ข. พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ. พิมพ์ครั้งที่ 54. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
อาทิตย์ อินทรภักดี, พระใบฎีกาสมศักดิ์ ฐิตคุโณ, พระปลัดฤทธิพร จารุวณฺโณ, พระสมุห์ชนินสิทธิ์ สุทฺธิจิตฺโต, และ ธเนศ นกเพ็ชร. 2565. “ความรักในพระพุทธศาสนาเถรวาท.” วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์ 6(2): 64-77. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jmb/article/view/258272
