การวิเคราะห์ต้นทุนและผลประโยชน์การปลูกข้าวแบบน้ำขังและแบบเปียกสลับแห้ง
คำสำคัญ:
ข้าวแบบน้ำขัง, ข้าวแบบเปียกสลับแห้ง, การวิเคราะห์ต้นทุนและผลประโยชน์ทางการเงินและเศรษฐศาสตร์, การลดก๊าซเรือนกระจก, การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความคุ้มค่าด้วยการศึกษาต้นทุนและผลประโยชน์ทางการเงินและเศรษฐศาสตร์ของการปลูกข้าวแบบน้ำขัง (CF) และแบบเปียกสลับแห้ง (AWD) ในพื้นที่ภาคกลางของประเทศไทย โดยศึกษาเอกสารข้อมูลของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและจากเกษตรกรที่ทำนาโดยตรง ผ่านการวิเคราะห์ต้นทุนและผลประโยชน์ (Cost-Benefit Analysis) เพื่อเปรียบเทียบความคุ้มค่าในการปลูกข้าวทั้งสองแบบ และเพื่อเป็นข้อมูลประกอบการกำหนดนโยบายและแนวทางส่งเสริมการปลูกข้าวที่ยั่งยืนในอนาคตภายใต้สภาวะการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศโลก และการบรรลุเป้าหมายการลดก๊าซเรือนกระจกของประเทศไทย ผลการศึกษาพบว่าการปลูกข้าวแบบน้ำขัง (CF) และแบบเปียกสลับแห้ง (AWD) ในภาคกลางทุกพื้นที่มีความคุ้มค่าทางการเงิน แต่การปลูกข้าวในพื้นที่ส่วนใหญ่ไม่คุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ แม้ว่าการปลูกข้าวแบบน้ำขัง (CF) ทุกพื้นที่มีความคุ้มค่าทางการเงินแต่มีมูลค่าไม่สูงนัก ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย คือ ประเทศไทยควรลดการปลูกข้าวในพื้นที่ปลูกข้าวที่ขาดความคุ้มค่าในทางเศรษฐศาสตร์ เพราะประโยชน์ที่เกษตรกรได้รับไม่คุ้มกับงบประมาณความช่วยเหลือของรัฐบาล พร้อมเสนอให้รัฐบาลปรับโครงสร้างทางการเกษตรไปสู่การเกษตรอัจฉริยะ (Smart Farming) เพื่อลดการใช้งบประมาณของรัฐบาลและทำให้เกษตรกรมีรายได้มากขึ้นกว่าการปลูกข้าว ที่สำคัญการลดพื้นที่ปลูกข้าวจะเป็นการลด
การปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยไม่ต้องลงทุนปลูกข้าวแบบเปียกสลับแห้ง (AWD)
เอกสารอ้างอิง
Agricultural Land Reform Office. (2020). Annual report 2020. New Thammada Press (Thailand) Co., Ltd. (In Thai).
ASEAN Sustainable Agrifood Systems. (n.d.). Combined measures for farmers (working capital with subsidies) for laser land levelling (LLL) and soil preparation. (In Thai). https://www.asean-agrifood.org/?wpfb_dl=788.
Bank of Thailand. (2014). Key economic issues in 2014. (In Thai).
Bank of Thailand. (2015). Thailand economic report 2015. (In Thai).
Bank of Thailand. (2017). Thailand economic report 2017. (In Thai).
Bank of Thailand. (2018). Thailand economic report 2018. (In Thai).
Bank of Thailand. (2020). Thailand economic report 2020. (In Thai).
Bank of Thailand. (2023). Thailand economic report 2023. (In Thai).
Budget Bureau. (2020). Budget document no. 3: Revised expenditure budget according to the expenditure budget act, fiscal year 2020, volume 4. Office of the Prime Minister. (In Thai).
Budget Bureau. (2020). Budget document no. 3: Revised expenditure budget according to the expenditure budget act, fiscal year 2020, volume 7. Office of the Prime Minister. (In Thai).
Budget Bureau. (2021). Budget document no. 3: Revised expenditure budget according to the expenditure budget act, fiscal year 2021, volume 4. Office of the Prime Minister. (In Thai).
Dahlgreen, J., & Parr, A. (2024). Exploring the impact of alternate wetting and drying and the system of rice intensification on greenhouse gas emissions: A review of rice cultivation practices. Agronomy, 14(2), 378.
Dailynews Online. (2025, November 23). BAAC launches “low-carbon rice” project to reduce methane emissions from rice paddies, with rice selling for 500 baht more per ton. Dailynews. (In Thai). https://www.dailynews.co.th/news/5329294/
Vanichsan, D., & Kwanyuen, B. (2014). Development of water management in paddy fields to reduce methane emission. Engineering Journal of Research and Development, 25(1), 59–69. (In Thai). https://ph02.tci-thaijo.org/index.php/eit-researchjournal/article/view/87227.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2023). Methane emissions in livestock and rice systems: Sources, quantification, mitigation and metrics. https://doi.org/10.4060/cc7607en
Bumrungbood, J., Hanpattanakit, P., Chidthaisong, A., Saeng-Ngam, S., & Vanitchung, S. (2020). Efficiency of water management by alternative wetting and drying on rice growth and production. Srinakharinwirot University Journal of Sciences and Technology, 12(24), 10–22. (In Thai). https://ejournals.swu.ac.th/index.php/SWUJournal/article/view/13155
Islam, S. M. M., Gaihre, Y. K., Islam, M. R., Akter, M., Al Mahmud, A., Singh, U., & Sander, B. O. (2020). Effects of water management on greenhouse gas emissions from farmers’ rice fields in Bangladesh. Science of the Total Environment, 734, 139382. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.139382
Kasikorn Research Center. (2024, May 28). How to trade carbon credits in Thailand? (In Thai). https://www.kasikornresearch.com/th/analysis/k-social-media/Pages/CarbonCredit-CIS3500-FB-28-05-2024.aspx.
Land Development Department. (2022). Analysis table for dry-season rice crops 2014–2015 (513) [Excel spreadsheet]. Ministry of Agriculture and Cooperatives. (In Thai).
Maneepitak, S., Ullah, H., Datta, A., Shrestha, R. P., Shrestha, S., & Kachenchart, B. (2019). Effects of water and rice straw management practices on water savings and greenhouse gas emissions from a double-rice paddy field in the Central Plain of Thailand. European Journal of Agronomy, 107, 18–29. https://doi.org/10.1016/j.eja.2019.04.002.
Ministerial regulation prescribing irrigation fees, collection or payment of irrigation fees, and exemptions and installment payments of irrigation fees B.E. 2564. (2021, July 9). Royal Gazette, 138(55A), 5–9. (In Thai).
Trade Policy and Strategy Office. (2025). A study on the rice trade situation and opportunities for the development of Thai rice products. Ministry of Commerce. (In Thai). https://www.tpso.go.th/document/2504-0000000006.
Mitigation Action Facility. (2025). Evaluation & learning factsheet series: Key learnings from the Thai Rice Project. https://mitigation-action.org/wp-content/uploads/Mitigation-Action-Facility_Thai-Rice-Factsheet.pdf.
Ruensuk, N., & Poathong, K. (2015). Increasing of farmers’ rice production efficiency by alternative wetting and drying water management model. Thai Rice Research Journal, 6(1), 31–41. (In Thai).
Office of Agricultural Economics. (2020). A study on marginal abatement cost for reducing greenhouse gas emissions from rice fields. Ministry of Agriculture and Cooperatives. (In Thai).
Office of Agricultural Economics. (2021). Agricultural statistics of Thailand 2021. Ministry of Agriculture and Cooperatives. (In Thai).
Office of Agricultural Economics. (2024). Dry-season rice and irrigated dry-season rice, 1989–2024 [Data set]. Ministry of Agriculture and Cooperatives. (In Thai).
Thipbharos, P., Siripanich, P., & Phuangsap, W. (2018). Costs, returns, and household commercialization index of certified organic rice in Thailand. Suthiparithat Journal, 32(104), 128–142. (In Thai).
Rice Department. (n.d.). Water management. Rice Knowledge Bank. (In Thai). https://rkb.ricethailand.go.th/web/content_page.php?code=A-IILHNYHKLU
Rice Department. (2016). Water management. Rice Knowledge Bank. (In Thai). https://rkb.ricethailand.go.th/web/content_page.php?code=A-T6TEEWQP4S
Royal Irrigation Department. (2016). Guide to wet-dry alternating rice cultivation under the wet-dry alternating rice cultivation demonstration plot project, fiscal year 2015. Bureau of Water Management and Hydrology. (In Thai).
Sriphirom, P., Chidthaisong, A., & Towprayoon, S. (2019). Effect of alternate wetting and drying water management on rice cultivation with low emissions and low water used during wet and dry season. Journal of Cleaner Production, 223, 980–988. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.03.212.
Suzuki, Y., Kamma, S., Chutteang, C., Chaichana, N., & Pakoktom, T. (2023). Effects of alternate wetting and drying water management and rice straw incorporation on sustainable rice production under rainy season conditions in central Thailand. Agriculture and Natural Resources, 57(5), 777–786.
Bank for Agriculture and Agricultural Cooperatives. (2020). Annual report 2020. (In Thai). https://www.baac.or.th/file-upload/000207-BAAC%20Annual%20Report%2063-TH.pdf.
Bank for Agriculture and Agricultural Cooperatives. (2021). Annual report 2021. (In Thai). https://www.baac.or.th/th/content-report.php?content_group=0002&content_group_sub=0003&inside=1&year_select=2021.
Tirol-Padre, A., Minamikawa, K., Tokida, T., Wassmann, R., & Yagi, K. (2018). Site-specific feasibility of alternate wetting and drying as a greenhouse gas mitigation option in irrigated rice fields in Southeast Asia: A synthesis. Soil Science and Plant Nutrition, 64(1), 2–13.
Uttaruk, Y., Laosuwan, T., Sangpradid, S., Butthep, C., Leammanee, S., Indra, S., & Khunthong, P. (2024). Climate change mitigation using alternate wetting and drying methods to reduce greenhouse gas emissions. The Journal of Spatial Innovation Development, 5(2), 93–104. (In Thai).
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
Copyright to published manuscripts becomes the property of the Graduate School of Development Economics, National Institute of Development Administration. Reproduction of all or part of a Development Economic Review (DER) article by anyone, excluding author(s), is prohibited, unless receiving our permission.
