ปัจจัยแวดล้อมทางสังคมและเศรษฐกิจที่สัมพันธ์กับการสูงวัยอย่างมีสุขภาพดีของคนไทย
บทคัดย่อ
ความท้าทายประการหนึ่งของสังคมสูงวัยไทยคือ แม้ว่าคนไทยจะมีอายุคาดเฉลี่ยเพิ่มขึ้น แต่กลับมีอายุคาดเฉลี่ยที่สามารถดูแลตนเองได้ ( active life expectancy) สั้นลง สาเหตุสำคัญประการหนึ่งมาจากการเพิ่มขึ้นของภาวะโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (non-communicable diseases: NCDs) ซึ่งส่งผลต่อสมรรถภาพทางกาย ความสามารถในการดำเนินชีวิตประจำวัน และคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์หาปัจจัยแวดล้อมทางสังคมและเศรษฐกิจที่ส่งผลต่อการสูงวัยอย่างมีสุขภาพดี (healthy aging) โดยอาศัยข้อมูลจากการประเมินความพึงพอใจในสุขภาพตนเองเป็นตัวแทนการสูงวัยอย่างมีสุขภาพดีของผู้ตอบแบบสอบถาม และใช้แบบจำลอง OLS และ Ordered Probit เพื่อหาปัจจัยดังกล่าว ผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยแวดล้อมที่ส่งผลต่อการสูงวัยอย่างมีสุขภาพดีของคนไทยมีความแตกต่างกันตามช่วงวัยและตามพื้นที่อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ตัวอย่างเช่น หากพิจารณาข้อมูลในภาพรวมแล้ว การศึกษาพบว่าคนในเขตพื้นที่เมือง (Urban) มีความพึงพอใจในสุขภาพตนเองโดยเปรียบเทียบน้อยกว่าคนในชนบทที่เป็นกลุ่มอ้างอิงอย่างมีนัยสำคัญ แต่เมื่อวิเคราะห์ข้อมูลตามช่วงอายุแล้ว กลับพบว่ากลุ่ม Baby boomers ที่มีอายุตั้งแต่ 54 ขึ้นไปที่อาศัยในเขตเมือง (Urban) มีความพึงพอใจในสุขภาพตนเองมากกว่าผู้ที่อาศัยในพื้นที่ชนบท ตรงข้ามกับกลุ่มตัวอย่างในเจน X และ Y ในพื้นที่เมืองที่มีความพึงพอใจในสุขภาพของตนเองโดยเปรียบเทียบน้อยกว่าคนในชนบท จึงสะท้อนถึงปัญหาที่แตกต่างกันของคนแต่ช่วงอายุในแต่ละจังหวัดและพื้นที่ (เมืองและชนบท) ที่ต้องการให้มีการแก้ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และการจัดสรรบริการของรัฐบาลที่ไม่เหมือนกัน ผลการศึกษาจึงสนับสนุนแนวทางการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น เพื่อให้รัฐบาลท้องถิ่นร่วมกับภาคเอกชนและครัวเรือนในพื้นที่ กำหนดมาตรการที่เหมาะสมของพื้นที่ในการส่งเสริมการสูงวัยอย่างมีสุขภาพดี และจัดการกับประเด็นปัญหาสำคัญของพื้นที่ให้เกิดผลอย่างมีประสิทธิภาพเอกสารอ้างอิง
Annear, M., Keeling, S., Wilkinson, T., Cushman, G., Gidlow, B., & Hopkins, H. (2014). Environmental influences on healthy and active ageing: A systematic review. Ageing and Society, 34(4), 590-622. https://doi.org/10.1017/S0144686X1200116X.
Apinunmahakul, A. (2015). Social capital and balanced and sustainable national development, Academic paper submitted to the Center for Sufficiency Economy Studies, National Institute of Development Administration. (In Thai).
Araújo, L., Ribeiro, O., Teixeira, L., & Paúl, C. (2016). Predicting successful aging at one hundred years of age. Research on Aging, 38(6), 689–709.
Arayasajapong, W., Pinagalung, S., Srisuruk, P., Paholpak, S., & Mongput, K. (2021). Factors related to healthy aging among older persons. The Journal of Behavioral Science, 16(3), 59–71. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/IJBS/article/view/251639
Baek, Y., Martin, P., Siegler, I. C., Davey, A., & Poon, L. W. (2016). Personality traits and successful aging: Findings from the Georgia Centenarian Study. International Journal of Aging and Human Development, 83(3), 207–227.
Bosnes, I., Almkvist, O., Bosnes, O., Stordal, E., Romild, U., & Nordahl, H. M. (2017). Prevalence and correlates of successful aging in a population-based sample of older adults: the HUNT study. International Psychogeriatrics, 29(3), 431 – 440.
Byun, J., & Jung, D. (2016). The influence of daily stress and resilience on successful ageing. International Nursing Review, 63(3), 482–489.
Caballero, F. F., Soulis, G., Engchuan, W., Sánchez-Niubó, A., Arndt, H., Ayuso-Mateos, J. L., Haro, J. M., Chatterji, S., & Panagiotakos, D. B. (2017). Advanced analytical methodologies for measuring healthy ageing and its determinants, using factor analysis and machine learning techniques: The ATHLOS project. Scientific Reports, 7, 43955.
Campos, A. C., Ferreira, E. F., Vargas, A. M., & Gonçalves, L. H. (2016). Healthy aging profile in octogenarians in Brazil. Revista Latino-Americana de Enfermagem, 24, e2724.
Charnduaywit, W., Suriyarattakorn, S., Phadungkit, O., Paengpassa, S., Ngoasri, K., Chonpitakwong, B., & Kunakornwong, W. (2021). Public Policy and Life Satisfaction among Thai People 4.0 (Phase 1): Final Research Report. National Research Council of Thailand under the Strategic Targeted Research Program (Spearhead) in Social Sciences. (In Thai).
Chonirat, A., Wirojratana, V., Pongthavornkamol, K., & Tiraphat, S. (2020). Factors predicting healthy ageing of older adults. Thai Journal of Cardio-Thoracic Nursing, 31(1), 93 – 108. (In Thai).
Chukwuorji, J. C., Nwoke, M. B., & Ebere, M. O. (2017). Stressful life events, family support and successful ageing in the Biafran War generation. Aging & Mental Health, 21, 95–103.
Clark, A. E., Fleche, S., Layard, R., Powdthavee, N., & Ward, G. (2018). Origins of Happiness: The Science of Well-Being over the Life Course. Princeton University Press.
Cosco, T. D., Stephan, B. C. M., Muniz, G., Brayne, C., & CC75C Study Collaboration. (2016). A novel examination of successful aging trajectories at the end of life. Canadian Journal on Aging/La Revue canadienne du vieillissement, 35(4), 533–540.
Department of Mental Health. (2020, September 24). Gen Y/Gen Me: A major population group of the digital world who will shape the future. https://forums.dmh.go.th/index.php?topic=8.0 (In Thai).
Faculty of Social Sciences, Kasetsart University. (2021). Annual report on child and youth development 2020. Department of Children and Youth, Ministry of Social Development and Human Security. (In Thai).
Gu, D., Brown, B. L., & Qiu, L. (2016). Self-perceived uselessness is associated with lower likelihood of successful aging among older adults in China. BMC Geriatrics, 16, 172. https://doi.org/10.1186/s12877-016-0348-5
Helliwell, J.F., Layard, R., & Sachs, J. (2019). Global Happiness and Wellbeing Policy Report 2019. Sustainable Development Solutions Network. https://files.happinesscouncil.org/UAE/GHWPR19.pdf
Helliwell, J. F. (2008). Life satisfaction and quality of development (NBER Working Paper No. 14507). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w14507
Jaspers, L., Schoufour, J. D., Erler, N. S., Darweesh, S. K. L., Portegies, M. L. P., Sedaghat, S., Lahousse, L., Brusselle, G. G., Stricker, B. H., Tiemeier, H., Ikram, M. A., Laven, J. S. E., Franco, O. H., & Kavousi, M. (2017). Development of a healthy aging score in the population-based Rotterdam Study: Evaluating age and sex differences. Journal of the American Medical Directors Association, 18(3), 276.e1–276.e7.
Kok, A. A. L., Aartsen, M. J., Deeg, D. J. H., & Huisman, M. (2017). Capturing the diversity of successful aging: An operational definition based on 16-year trajectories of functioning. The Gerontologist, 57(2), 240–251.
Liu, H., Byles, J. E., Xu, X., Zhang, M., Wu, X., & Hall, J. J. (2017). Evaluation of successful aging among older people in China: Results from China health and retirement longitudinal study. Geriatrics and Gerontology International, 17(8), 1183–1190.
Lu, W., Pikhart, H., & Sacker, A. (2019). Domains and Measurements of Healthy Aging in Epidemiological Studies: A Review. The Gerontologist. 59(4), e294–e310.
Manasatchakun, P., Chotiga, P., Hochwälder, J., Roxberg, Å., Sandborgh, M., & Asp, M. (2016). Factors Associated with Healthy Aging among Older Persons in Northeastern Thailand. Journal of Cross-Cultural Gerontology, 31(4), 369–384.
National Statistical Office. (2025). The 2024 Survey of the older persons in Thailand, (In Thai).https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20241209145003_27188.pdf
Nie, P., Li, Y., Zhang, N., Sun, X., Xin, B., & Wang, Y. (2021). The change and correlates of healthy ageing among Chinese older adults: findings from the China health and retirement longitudinal study. BMC Geriatrics. 21(78), 1-13.
Park, J. H., & Park, Y. J. (2018). A systematic review on factors influencing the healthy ageing: A Korean perspective. Journal of Aging Research and Clinical Practice. 7, 3 – 8.
Pengpid, S., Peltzer, K., Hajek, A., Anantanasuwong, D., & Kaewchankha, W. (2025). Sociodemographic, lifestyle and psychological factors associated with healthy ageing in a national longitudinal study of middle-aged and older adults in Thailand. Psychology, Health & Medicine, 30(6), 1069–1082.
Pitisuttithum, O., Chantaraprateep, P., & Neeser, K. J. (2018). Prevalence of healthy aging and factors associated in Thai urban elderly, Bangkok, Thailand. Journal of Health Research, 32(Suppl.2), S167-S176.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Sowa, A., Tobiasz-Adamczyk, B., Topor-Madry, R., Poscia, A., & la Milia, D. I. (2016). Predictors of healthy ageing: Public health policy targets. BMC Health Services Research, 16(Suppl. 5), 289. https://doi.org/10.1186/s12913-016-1520-5.
Thanakwang, K., Soonthorndhada, K., & Mongkolprasoet, J. (2012). Perspectives on healthy aging among Thai elderly: A qualitative study. Nursing & Health Sciences, 14(4), 472–479.
Whitley, E., Benzeval, M., & Popham, F. (2018). Associations of successful aging with socioeconomic position across the life-course: The west of Scotland twenty-07 Prospective Cohort Study. Journal of Aging and Health. 30(1), 52–74.
World Health Organization. (2015). World report on ageing and health. https://iris.who.int/handle/10665/186463
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
Copyright to published manuscripts becomes the property of the Graduate School of Development Economics, National Institute of Development Administration. Reproduction of all or part of a Development Economic Review (DER) article by anyone, excluding author(s), is prohibited, unless receiving our permission.
