เครื่องปั้นดินเผาอีสาน : ภูมิปัญญายุคก่อนประวัติศาสตร์ที่ส่งทอดจนถึงปัจจุบัน

Kittisan Sriruksa

ผู้แต่ง

Kittisan Sriruksa Faculty of Fine and Applied Arts, Khon Kaen University Nai-muang subdistrict, Muang District, Khon Kaen, 40002, Thailand

คำสำคัญ:

เครื่องปั้นดินเผาอีสาน, ภูมิปัญญา

บทคัดย่อ

บทความเรื่องภาชนะดินเผาอีสาน : ภูมิปัญญายุคก่อนประวัติศาสตร์ที่ส่งทอดจนถึงปัจจุบันเป็นการศึกษาภูมิปัญญาในกระบวนการผลิตภาชนะดินเผาแบบดั้งเดิมของชุมชนในภาคอีสาน โดยอาศัยการรวบรวมข้อมูลในภาคเอกสาร และข้อมูลจากการสัมภาษณ์ในภาคสนามของชุมชนบ้านวังถั่ว ตำบลวังชัย อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่นที่ยังผลิตเครื่องปั้นดินเผาอยู่ในปัจจุบัน เพื่อวิเคราะห์ และอธิบายถึงกระบวนการทางภูมิปัญญาในการผลิตภาชนะดินเผา รวมทั้งวิเคราะห์ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจากโครงสร้างและหน้าที่ของคนในชุมชน

ผลการศึกษาพบว่า กระบวนการผลิตภาชนะดินเผาแบบดั้งเดิมที่ประกอบไปด้วยภูมิปัญญาหลัก 3 กระบวนการ ซึ่งได้แก่ 1)การเตรียมวัสดุ 2)การขึ้นรูป และ3)การเผา นอกจากนั้น หากใช้ทฤษฎีโครงสร้างและหน้าที่ตามแนวคิดของพาร์สัน (Talcott Parsons) มาช่วยในการอธิบายปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นกับชุมชน โดยเน้นไปที่การให้ความสำคัญในปัจจัย 5 ประการได้แก่ 1)ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ที่กระทำ 2) เป้าหมาย 3)วิธีที่เลือกปฏิบัติ 4) สถานการณ์ที่ผู้กระทำต้องเลือกวิธีใดวิธีหนึ่ง และ5) ตัวกำหนดเชิงบรรทัดฐาน ปัจจัย 5 ประการดังกล่าวสามารถใช้เป็นแนวทางในการสร้างความเข้าใจในระบบโครงสร้างและการแบ่งหน้าที่ในกระบวนการทางภูมิปัญญาท้องถิ่นคือ การผลิตภาชนะดินเผาของชุมชนในภาคอีสาน

เอกสารอ้างอิง

กรกฎ บุญลพ. (บรรณาธิการ). (2551). มนุษย์กับภาชนะดินเผาจากอดีตกาลสู่โลกสมัยใหม่. กรุงเทพฯ : ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.

กองโบราณคดี กรมศิลปากร. (2531). โครงการโบราณคดีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. รายงานวิจัยระหว่างเดือนกรกฎาคม - เดือน ธันวาคม. เชียงใหม่ : กรมศิลปากร.

กิตติสันต์ ศรีรักษา. (2554). การประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อผลิตเครื่องปั้นดินเผา บ้านวังถั่ว ตำบลวังชัย อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น.

วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวิจัยศิลปะและวัฒนธรรม บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

ทวี พรหมพฤกษ์. (2523). เครื่องปั้นดินเผาเบื้องต้น. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2539). ภูมิปัญญาท้องถิ่นกับการจัดการทรัพยากร. กรุงเทพฯ: คุรุสภาลาดพร้าว.

พิริยะ ไกรฤกษ์. (2533). ประวัติศาสตร์ศิลปะ และโบราณคดี ในประเทศไทย. กรุงเทพฯ : อมรินทร์ พริ้นติ้งกรุ๊ฟ.

วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. (2527). ศิลปหัตถกรรมพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ : ปาณยา.

ศรีศักร วัลลิโภดม. (2540). แอ่งอารยธรรมอีสาน แฉหลักฐานโบราณคดีพลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์ไทย. กรุงเทพฯ: มติชน.

สุขุมาล เล็กสวัสดิ์. (2548). เครื่องปั้นดินเผา พื้นฐานการออกแบบและปฏิบัติงาน. กรุงเทพฯ : (ม.ป.ท.).

สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2550). เครื่องปั้นดินเผาและเครื่องเคลือบกับพัฒนาการทางเศรษฐกิจและสังคมของสยาม. กรุงเทพฯ : มติชน.

สุรกานต์ รวยสูงเนิน และธนสิทธิ์ จันทะรี. (2551). โครงการวิจัยย่อย : โครงการออกแบบเพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาไฟต่ำอีสาน. ขอนแก่น: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

สัญญา สัญญาวิวัฒน์. (2551). ทฤษฎีและกลยุทธ์การพัฒนาสังคม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

อรอนงค์ สอนนอก. (2549). ความสามารถในการแข่งขันเพื่อการส่งออกของเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน. วิทยานิพนธ์ปริญญาบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต สาขาวิชาบริหารธุรกิจ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

Gibson, A. & Woods. (1997). Prehistoric Pottery for the Archaeologist (2nd ed). London: Leicester University Press.

Louise Allison Cort, Leedom Lefferts. (2550). Tai Stoneware Production in mainland Southeast Asia : From present to past. Presentation at the eighth International Conference European Association of Southeast Asia Archaeologist. Sarteano, Tuscany, Italy, 2-6 October 2000.

Narasaki, S., Louise Cort, and Leedom H Lefferts. (1995). Earthenware Production in Northeast Thailand. n.p.

Stanislawaski, M.B. (1977). Ethnoarchaeclogy of Hopi-Tewa Pottery Making: Styles of Learning. In Experimental Archaeology, 378-408.Edited by Daniel Ingersoll, John E.Yellen and William Macdonald. New York: Columbia University Prees.