การสร้างสรรค์พิณผู้ไทยจากวัสดุเหลือใช้ บ้านกุดหว้า ตําบลกุดหว้า อําเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธ์ุ

นพธน  กุลณเสถียร; จิรประภา   วงศ์สวัสดิ์; ประภาพร   คำจันทึก

ผู้แต่ง

นพธน กุลณเสถียร มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
จิรประภา วงศ์สวัสดิ์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
ประภาพร คำจันทึก มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์

คำสำคัญ:

พิณผู้ไทย, การสร้างสรรค์ , วัสดุเหลือใช้

บทคัดย่อ

บทความเรื่องการสร้างสรรค์พิณผู้ไทยจากวัสดุเหลือใช้บ้านกุดหว้า ตำบลกุดหว้า อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นงานวิจัยแบบผสมผสาน เพื่อศึกษาสถานภาพปราชญ์ชาวบ้านด้านดนตรีผู้ไทย โดยใช้เครื่องมือการวิจัยประเภทแบบสัมภาษณ์ชนิดมีโครงสร้าง กลุ่มเป้าหมายผู้รู้(Key Informants)จำนวน 1คน และผู้เกี่ยวข้อง (General Informants)จำนวน 2 คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง และผู้ปฏิบัติ(Casual Informants)เป็นปราชญ์ชาวบ้านได้มาโดยการเลือกแบบสโนว์บอลล์ (Snowball samping)และเพื่อศึกษาการสร้างสรรค์พิณผู้ไทยจากวัสดุเหลือใช้ โดยใช้เครื่องมือการวิจัยประเภทแบบสัมภาษณ์มีโครงสร้าง กำหนดกลุ่มเป้าหมายผู้รู้(Key Informants)จำนวน 1คน ผู้ปฏิบัติ (Casual Informants)จำนวน 1คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง และเครื่องมือการวิจัยประเภทแบบประเมินโดยใช้มาตรประมาณค่า(Rating Scale) กำหนดกลุ่มเป้าหมายเป็นผู้เกี่ยวข้องด้านการทำพิณ ผู้ไทย จำนวน 3คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง

ผลการวิจัยพบว่า สถานภาพปราชญ์ชาวบ้าน ในด้านประวัติปราชญ์ชาวบ้านที่เล่นพิณเป็นเพศชายและเป็นชาติพันธุ์ผู้ไทยร้อยละ100 และปราชญ์ชาวบ้านที่ได้รับการยกย่องมีอายุเฉลี่ย 52.4ปี ส่วนด้านการเรียนรู้ดนตรีผู้ไทยพบว่าปราชญ์ชาวบ้านส่วนใหญ่เริ่มเรียนดนตรีผู้ไทยตั้งแต่อายุ 14 ปี โดยครูผู้สอนเป็นคนในชุมชน สำหรับด้านความเชี่ยวชาญดนตรีผู้ไทยพบว่าเครื่องดนตรีที่ปราชญ์ชาวบ้านเชี่ยวชาญที่สุดคือพิณ โดยเฉพาะลายลำผู้ไทย และในด้านการถ่ายทอดดนตรีผู้ไทยพบว่าปราชญ์ยังคงถ่ายทอดดนตรีผู้ไทยให้แก่ลูกศิษย์ส่วนผลการวิจัยในการสร้างสรรค์พิณ ผู้ไทยจากวัสดุเหลือใช้ พบว่ามีการสร้างสรรค์พิณจากวัสดุเหลือใช้ จำนวน 5 ตัว โดยมีลักษณะทางกายภาพที่เหมือนกันดังนี้ คอพิณ หัวพิณ และหย่องพิณทำมาจากไม้ประดู่ลูกบิดพิณใช้ลูกบิดกีตาร์ ขั้นแบ่งเสียง (Fret harp) พิณทำจากซีกไม้ไผ่แบน สายพิณใช้สายกีตาร์ ส่วนลักษณะทางกายภาพที่แตกต่างคือส่วนของเต้าพิณ โดยเต้าพิณทำมาจากกระป๋องสังกะสีรูปทรงสี่เหลี่ยม กระป๋องทินเนอร์รูปทรงสี่เหลี่ยม กระป๋องสังกะสีรูปทรงกลม กระป๋องสังกะสีรูปทรงกลมโดยมีแผ่นไม้ปิดส่วนหลังของกระป๋อง และทำมาจากไม้ไผ่มีรูปทรงกระบอก ผลการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญพบว่าพิณสร้างสรรค์จากวัสดุเหลือใช้ทั้ง5ตัวมีค่าเฉลี่ย 4.123 และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน(S.D.) 0.464 แสดงว่าการสร้างสรรค์พิณจากวัสดุเหลือใช้มีค่าประเมินอยู่ในระดับมาก สามารถนำไปใช้เล่น และถ่ายทอดสู่เด็กและเยาวชนต่อไปได้

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. แผนแม่บทการพัฒนากลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย (พ.ศ.2558-2560). ค้นข้อมูลวันที่ 17 สิงหาคม 2563, จาก https://hhdc.anamai.moph.go.th/th/master-plan-for-ethnic-development-in-thailand.

กฤษฎา ดาวเรือง. (2564). การวิเคราะห์กระบวนการถ่ายทอดเพลงพิณตามภูมิปัญญาครูทองใสทับถนน. มนุษยศาสตร์สาร. 22(1), 65-85.

เคนสิงห์ รองไชย. (2542). ประวัติไทบ้านกุดหว้า(บ้านกุดหว้า). เอกสารอัดสำเนา.

เจนณัช สดไสย์. (2557). ผลิตภัณฑ์ตกแต่งบ้านจากวิธีและแนวคิดงานหัตถกรรมมาลัยไม้ไผ่ ตำบลกุดหว้า จังหวัดกาฬสินธุ์. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปมหาบัณฑิต สาขาวิชาการออกแบบผลิตภัณฑ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ณัฐณรงค์ สีสัน. (2560). พวงมาลัยแห่งศรัทธากับการพัฒนาชุมชน: กรณีศึกษา พวงมาลัยไม้ไผ่ของชุมชนผู้ไทยกุดหว้า ตำบลกุดหว้า อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาชนบทศึกษาและการพัฒนามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

นารี ศรีกำพล. วันที่ 2 มกราคม 2564. สัมภาษณ์.

ทิพย์ธิดา ชุมชิตและบุรินทร์ เปล่งดีสกุล. (2560). ปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงความเชื่อในพิธีกรรมการเหยาเลี้ยงผีของชาวผู้ไทย ตำบลกุดหว้า อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 9(2), 124-148.

ประดิษฐ์ วิลาศ. (2564). การสร้างสรรค์ลายพิณจากศิลปินต้นแบบพื้นบ้านอีสาน. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 13(1), 242-262.

ปิยาภรณ์ แสนศิลาและคณะ. (2562). พิธีกรรมเหยาของหมอเหยาในหมู่บ้านกุดหว้าตำบลกุดหว้า อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ พิธีเหยาในหมู่บ้านกุดหว้า. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. 38(4), 56-64.

พิทยวัฒน์ พันธะศรี ปริยัติ นามสง่า และวุฒิสิทธิ์ จีระกมล. (2563). อัตลักษณ์ด้านดนตรีและศิลปะการแสดงชาวผู้ไทย อําเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิชาการ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์. 7(1), 139-152.

เพชรมณียา ชุมชิต. (2555). การออกแบบลายผ้าจากมาลัยไม้ไผ่ สัญลักษณ์ประเพณีบุญข้าวประดับดิน บ้านกุดหว้า ตำบลกุดหว้า อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวิจัยศิลปะและวัฒนธรรม บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยขอนแก่น.

พงษ์สวัสดิ์ สุรพร. วันที่ 2 มกราคม 2564. สัมภาษณ์.

รัชนีกร ไวกล้า. (2562). ภูมิปัญญาท้องถิ่นและการอนุรักษ์ประเพณีการเหยาของชาวผู้ไทย. วารสารศิลปการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์. 3(1), 53-67.

วิชญ์ บุญรอด. (2564). เครื่องดนตรีสำหรับผู้สูงอายุตามรอยพ่อ(ในหลวงรัชกาลที่ 9) : กรณีครูพัฒนา สุขเกษม. JOURNAL OF FINE AND APPLIED ARTS, CHULALONGKORN UNIVERSITY. 8(1), 43-59.

สุเทพ ไชยขันธุ์. (2556). ความเป็นมาคนอีสาน ผู้ไทลูกแถน. กรุงเทพฯ : ตถาตา พับลิเคชั่น.

สุมิตร ปิติพัฒน์ และเสมอชัย พูลสุวรรณ. (2542). คนไทและเครือญาติ ในมณฑลไหหลำและกุ้ยโจว ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน. กรุงเทพฯ : สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

อาริยา ป้องศิริ. (2563). ปัจจัยที่มีส่วนร่วมในการเสริมพลังการจัดทำแผนชุมชน กรณีศึกษากลุ่มท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ตำบลกุดหว้า อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารการบริหารปกครอง. 9(2), 303-324.

Vagias,W.M., (Ed.). (2006). “Likert-typescale response anchors. Clemson International Institute for Tourism & Research Development. Department of Parks. Recreation and Tourism Management : Clemson University”. Retrieved November 23 2021, from http://www.clemson.edu/centers-institutes/tourism/documents/sample-scales.pdf.