รูปทรงและคุณค่าทางความงามที่ปรากฏบนฮูปแต้มวัดสนวนวารีพัฒนาราม บ้านหัวหนอง ตำบลหัวหนอง อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น

กิตติสันต์  ศรีรักษา

ผู้แต่ง

กิตติสันต์ ศรีรักษา คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

คำสำคัญ:

ฮูปแต้ม, รูปทรง, คุณค่าทางความงาม, สัมพัทธ์นิยม

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อจำแนกรูปทรงและวิเคราะห์คุณค่าทางความงามของฮูปแต้มวัดสนวนวารีพัฒนารามบ้านหัวหนอง ตำบลหัวหนอง อำเภอบ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น โดยการรวบรวมข้อมูลเพื่อนำมาพรรณนาวิเคราะห์ เครื่องมือของการวิจัยเชิงคุณภาพ ได้แก่ แบบสำรวจภาคสนาม และแบบสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง ข้อมูลที่ได้จากการสำรวจภาคสนามจะใช้วิธีการจำแนกรูปทรงหลักออกเป็นกลุ่มๆ วิเคราะห์ให้เห็นถึงสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏบนรูปทรงของฮูปแต้ม ผลการวิเคราะห์พบว่า ฮูปแต้มปรากฏอยู่บนผนังสิม 4 ด้านทั้งภายในและภายนอก ซึ่งมีรูปทรงหลัก ๆ อยู่ 4 รูปทรงคือ รูปทรงมนุษย์ รูปทรงสัตว์ รูปทรงธรรมชาติ และรูปทรงสถาปัตยกรรม ในด้านสุนทรียศาสตร์พบว่าฮูปแต้มมีคุณค่าทางความงาม 2 ลักษณะ คือ คุณค่าทางรูปทรง และคุณค่าทางเรื่องราว หากวิเคราะห์สุนทรียภาพตามแนวทางสุนทรียศาสตร์จะพบว่าฮูปแต้มเป็นความงามในลักษณะแบบสัมพัทธ์นิยมซึ่งเกิดจากการรวมแนวความคิดของวัตถุวิสัย และอัตวิสัยหรือจิตวิสัย กล่าวคืออยู่กึ่งกลางระหว่างความเป็นงามที่สมบูรณ์ของคุณสมบัติทางสุนทรียะทางทัศนธาตุ และความรู้สึกทางสุนทรียะของผู้รับรู้

เอกสารอ้างอิง

กิตติ์ธนัตถ์ ญาณพิสิษฐ์. (2560). สถานภาพฮูปแต้มอีสาน : อดีตจนถึงปัจจุบัน. วารสารบริการปกครอง. 6(2) : 155-173.

จักริน เงินทอง. (2557). จิตรกรรมฝาผนังอีสานที่ปรากฏอิทธิพลจิตรกรรมไทยภาคกลาง : กรณีศึกษาจังหวัดขอนแก่น. สืบค้นเมื่อ 2 ธันวาคม 2564, สืบค้นจาก : https://gsbooks.gs.kku.ac.th/57/grc15/files/hmo42.pdf.

ชวลิต อธิปัตยกุล. (2554). ฮูปแต้มฝาผนังสิมอีสาน : การสืบทอดพัฒนาทางงานช่างอีสาน ก่อน พ.ศ. 2500. วารสารศิลปกรรมบูรพา. 12(1) : 137-156.

ติ๊ก แสนบุญ. (2560). ลักษณะอีสาน : ว่าด้วยศิลปวัฒนธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 3, อุบลราชธานี : บริษัทยงสวัสดิ์อินเตอร์กรุ๊ป.

นงนุช ภู่มาลี. (2558). ภาพทศชาติชาดก ภาพสะท้อนการสืบทอดศาสนาในจิตรกรรมอีสาน ช่างท้องถิ่น กรณีศึกษาจังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 7(2) : 227-248.

บุรินทร์ เปล่งดีสกุล. (2554). พัฒนาการของจิตรกรรมฝาผนังอีสาน กรณีศึกษาจังหวัดขอนแก่น จังหวัดมหาสารคาม และจังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 3(1) : 84-113.

ปิยนัส สุดี (2557). ฮูปแต้ม : ภาพสะท้อนสังคมและวัฒนธรรมในเขตอีสานตอนกลาง. วารสารศิลปกรรมบูรพา. 17(2) : 33-56.

ไพโรจน์ สโมสรและคณะ. (2532). จิตกรรมฝาผนังอีสาน. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งกรุ๊พ.

มัย ตะติยะ. (2547). สุนทรียภาพทางทัศนศิลป์. กรุงเทพฯ : วาดศิลป์.

สุภาวดี ไชยกาล. (2556). วิเคราะห์คติธรรมจากจิตรกรรมฝาผนังวัดทุ่งศรีเมืองจังหวัดอุบลราชธานี. ปริญญาพุทธศาสนามหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

George Santayana. (2021). The Sense of Beauty: Being the Outlines of Aesthetic Theory. สืบค้นเมื่อ 23 ตุลาคม 2564, สืบค้นจาก : https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sense_of_Beauty.