เบิ่งจักรวาลผ่านฮูปแต้ม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการเรื่อง เบิ่งจักรวาลผ่านฮูปแต้ม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา คติ 5 ในพระพุทธศาสนา นำมาวิเคราะห์การเขียนภาพฮูปแต้มบนผนังสิมอีสาน และนำมาวิเคราะห์กับพหุจักรวาลในทางวิทยาศาสตร์ โดยรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร สิ่งพิมพ์ สื่อออนไลน์ ข้อมูลจากภาคสนาม การสำรวจ การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม การสัมภาษณ์ การจดบันทึก การถ่ายภาพ วิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูล ผลการศึกษาพบว่า การศึกษาของนักวิทยาศาสตร์ทำให้เกิดสมมติฐานได้ว่า มีจักรวาลอีกหลาย ๆ จักรวาลคู่ขนาน กับจักรวาลของเราที่ซ่อนตัวอยู่ แต่เราไม่อาจรับรู้ได้ด้วยวิธีปกติ หรือใช้ทฤษฎีทางฟิสิกส์ที่มีอยู่ในปัจจุบัน ในทางทฤษฎีทำให้เชื่อว่ามีการคงอยู่ของพหุจักรวาล ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดในทางพระพุทธศาสนาที่มองว่ามีระบบชีวิตของสิ่งมีชีวิตอื่นๆ อีกที่นอกเหนือจากภพเรา จะเห็นได้เฉพาะผู้ที่มีอภิญญาทางจิต จักรวาลในทางพระพุทธศาสนาได้รับอิทธิพลมาจากแนวคิดเรื่อง คติ 5 อันได้แก่ นรก กำเนิดดิรัจฉาน เปรตวิสัย มนุษย์ และเทวดา  จากการวิเคราะห์การเขียนภาพฮูปแต้มบนผนังสิมอีสานด้วยแนวคิดเรื่อง คติ 5 จากฮูปแต้มในสิมวัดสนวนวารีพัฒนาราม วัดสระบัวแก้ว วัดโพธาราม วัดป่าเลไลย์ และวัดหน้าพระธาตุ พบว่าฮูปแต้มในสิมดังกล่าวมีครบทั้ง 5 คติ ภาพกำเนิดดิรัจฉานและมนุษย์พบมากที่สุด ถูกจัดวางภาพทั้งส่วนบน ส่วนกลาง และส่วนล่างของผนังสิม ภาพนรกและภาพเปรตวิสัย ถูกจัดภาพอยู่ในส่วนล่างของผนัง ส่วนภาพเทวดาถูกจัดให้อยู่ที่ส่วนบนของผนัง และกระจายอยู่ตามตอนสำคัญของเนื้อหาที่ส่วนกลางของผนัง คติ 5 ในฮูปแต้มของสิมหนึ่งหลัง จึงเปรียบเสมือนจักรวาลหนึ่งจักรวาล สอดคล้องกับ แนวคิดทางพระพุทธศาสนาที่มีต่อสถาปัตยกรรมของสิมอีสานที่ให้ความสำคัญตามสัญลักษณ์ของจักรวาลคติ จึงอาจกล่าวได้ว่าจักรวาลในฮูปแต้มเป็นจักรวาลคู่ขนานของฮูปแต้มในสิมหลังอื่น เพราะมีคติการสร้างสิมเช่นเดียวกัน