Vessantara Jataka: Analyzing the Narrative Construction of  the Jataka Tale from the Ramayana

ภาณุวัฒน์ จันทาพูน; พระมหากฤษณ  กิตฺติภทฺโท; ประชาธิป  มากมูล; พันทิวา  ทับภูมี; ภาณุวัฒน์  มูลเพีย; พระอนุ น้อยกลาง

doi:10.14456/tiat.2026.1

ผู้แต่ง

ภาณุวัฒน์ จันทาพูน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราขวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
พระมหากฤษณ กิตฺติภทฺโท มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
ประชาธิป มากมูล คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์
พันทิวา ทับภูมี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
ภาณุวัฒน์ มูลเพีย นักวิชาการอิสระ
พระอนุ น้อยกลาง นักวิชาการอิสระ

DOI:

https://doi.org/10.14456/tiat.2026.1

คำสำคัญ:

เวสสันดรชาดก, รามายณะ, ทฤษฎีรื้อสร้าง, ชาดก

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อวิเคราะห์การประดิษฐ์สร้างเวสสันดรชาดกจากมหากาพย์รามายณะ ผู้ศึกษาได้ใช้กรอบทฤษฎีการแพร่กระจายทางวัฒนธรรม ของฟรานซ์ โบแอส และทฤษฎีโครงสร้างตำนาน ของ โคลด เลวี่-สโตรส์ในการอธิบายวรรณกรรมชาดกที่ได้รับอิทธิพลจากรามายณะ และใช้กรอบทฤษฎีการรื้อสร้างของฌาร์ค แดร์ริดาร์ เพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบตัวบทวรรณกรรมเวสสันดรชาดกและมหากาพย์รามายณะ ผลการศึกษาพบว่า ชาดกในพระไตรปิฎกและอรรถกถาพบว่า มีชาดกที่ได้รับอิทธิพลจากมหากาพย์รามายณะทางตรง 1 เรื่องได้แก่ ทศรถชาดก และทางอ้อม 1 เรื่อง ได้แก่ เวสสันดรชาดก ผลการวิเคราะห์ตัวบทของวรรณกรรม 9 ด้าน คือ 1) การดำเนินเรื่อง 2) คติเทพเจ้า 3) ตัวละครเอก 4) ตัวละครรอง 5) เหตุการณ์สำคัญ 6) ลักษณะคำประพันธ์ 7) ความเป็นมา 8) พิธีกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับวรรณกรรม และ 9) คติความเชื่อ พบว่าตัวบทแต่ละด้านมีความสัมพันธ์เชื่อมโยง และทำหน้าที่คล้ายคลึงกัน เพื่อแสดงออกถึงจุดหมายสูงสุดของศาสนา คือการได้อยู่ร่วมกับพระเจ้า (โมกษะ) หรือการเกิดร่วมศาสนาพระศรีอาริย์

เอกสารอ้างอิง

Chumphon, P. (1975). Wannakhadi wikhro [Literary analysis]. Silpakorn University. (in Thai)

Collins, S. (1982). Selfless persons: Imagery and thought in Theravada Buddhism. Cambridge University Press.

Derrida, J. (1978). Of grammatology (G. C. Spivak, Trans.). Johns Hopkins University Press.

Dhammasiri. (2025). Jataka Tales and Moral Education: A Comparative Cultural Study of Buddhist Fables and Aesop's Fables. GAS Publishers. URL: https://gaspublishers.com/wp-content/uploads/2025/11/Jataka-Tales-and-Moral-Education-A-Comparative-Cultural-Study-of-Buddhist-Fables-and-Aesops-Fables.pdf

Fine Arts Department. (1972). Traibhumikatha of King Lithai. Bangkok : Bannakhan. (in Thai)

Fine Arts Department. (1975). Tamnan Munlasatsana [The legend of the origin of religion]. Bangkok : Phra Chan Press. (in Thai)

Jory, P. (2020). Thrisadi kasat phothisat: Wessandon chadok nai prawattisat Thai [The Bodhisattva King theory: Vessantara Jataka in Thai history] (T. Simcharoen, Trans.). Bangkok : Illumination Editions. (in Thai)

King Chulalongkorn. (1904). Phra ratchawichan wa duai nithan chadok [Royal critique on Jataka tales]. In Nibat Chadok (Vol. 10). Bangkok : Committee for the Organization of the 50th Anniversary Celebrations of His Majesty's Accession to the Throne. (in Thai)

King Chulalongkorn. (1973). Phra ratchaphithi sip song duean [Royal ceremonies of the twelve months]. Bangkok : Sinlapabannakhan. (in Thai)

Lévi-Strauss, C. (1963). Structural anthropology. (C. Jacobson & B. G. Schoepf, Trans.). New York : Basic Books.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (1996). Phra Traipidok phasa Thai chabap Mahachulalongkornrajavidyalaya. [Thai Tripitaka, Mahachulalongkornrajavidyalaya edition]. Phra Nakhon Si Ayutthaya : Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press. (in Thai)

Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (2017). Atthakatha phasa Thai chabap Mahachulalongkornrajavidyalaya. [Thai Commentaries, Mahachulalongkornrajavidyalaya edition]. Phra Nakhon Si Ayutthaya : Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press. (in Thai)

Muthukan, P. (1969). Khwam ching rueang Phra Wessandon [The truth about Vessantara]. Duang Prathip. 6(6) : Np. (in Thai)

Na Rangsi, S. (2002). Pratchaya India prawat lae latthi. [Indian philosophy: History and doctrines]. Bangkok : Chulalongkorn University Press. (in Thai)

Na Thalang, S. (2021). Naeokhwamkhit lae thritsadi manutwitthaya. [Anthropological thoughts & theory]. Bangkok : Department of Sociology and Anthropology, Faculty of Social Sciences, Kasetsart University.

Phrakhru Sutapattanodom. (2018). Kan thetsana Mahachat nai Lanna. [Mahachat preaching in Lanna]. Bangkok : Siriwattana Graphic. (in Thai)

Prince Vajirananavarorasa. (1971). Pramuan phraniphon Somdet Phra Mahasamanachao Krom Phraya Vajirananavarorasa: Phra ratchahatlekha-lai phra hat. [Collected works of Prince Vajirananavarorasa: Royal letters and correspondence]. Bangkok : Mahamakut Buddhist University. (in Thai)

Promta, S. (2025). Sueksa wikhro kan hai than khong Phra Wessandon chak mummong khong pratchaya atthiphawaniyom. [An analytical study of Vessantara's almsgiving from the perspective of existentialist philosophy]. Journal of MCU Philosophy Review. 8(1) : 234-256. (in Thai)

Reynolds, F. E. (1991). Ramayana, Rama Jataka, and Ramakien: A comparative study of Hindu and Buddhist traditions. In P. Richman (Ed.), Many Ramayanas: The diversity of a narrative tradition in South Asia (pp. 50–74). California : University of California Press.

Rhys Davids, T. W. (1911). Buddhist India. Retrieved 13 January 2026,form.https://archive.org/details/buddhistindia029349mbp

Roundfinger Channel. (2022, April 28). Khui rueang Ramakian doi khon krian krian / Nio Klom dom roti kap Chan Tun Komkrit Uitekkheng. [Talking about Ramakien by geeks / Roundfinger eating roti with Ajarn Tun Komkrit Uitekkheng] [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=vMCetmJA4WM&t=158s (in Thai)

Somdet Phra Buddhaghosacariya (P. A. Payutto). (2018). Buddhadhamma chabap prapprung khaiyai. [Buddhadhamma: Extended edition] (50th. ed.). Bangkok : Phalitham. (in Thai)

Subcommittee on the Consideration of Inscriptions Concerning Thai History. (2005). Prachum charuek lak thi 4 charuek Sukhotai. [Collection of inscriptions no. 4 Sukhothai inscriptions]. Bangkok : The Fine Arts Department. (in Thai)

Thaweesak, S. (2012, July 25). Phra Wessandon lamoe sitthi manutsayachon. (?) [Did Vessantara violate human rights (?)]. Prachatai. URL. https://prachatai.com/journal/2012/07/41736 (in Thai)