ขันสี่สิบห้า: รูปแบบและคติความเชื่อของชาวพุทธในเมืองหลวงพระบาง

บทคัดย่อ

บทความวิชาการเรื่อง การศึกษา ขันสี่สิบห้า: รูปแบบและคติความเชื่อของชาวพุทธในเมืองหลวงพระบาง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบของขันสี่สิบห้า และศึกษาคติความเชื่อในขันสี่สิบห้าของชาวพุทธในเมืองหลวงพระบาง ใช้วิธีวิทยาการศึกษาเอกสารจากหนังสือ ตำรา งานวิจัย และภาคสนาม โดยมีพื้นที่ศึกษาคือเมืองหลวงพระบาง สปป.ลาว กลุ่มเป้าหมาย จากผู้รู้ เครื่องมือแบบสำรวจ แบบสังเกตชนิดไม่มีส่วนร่วม แบบสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง และนำเสนอผลการศึกษาแบบพรรณนาวิเคราะห์  ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบขันสี่สิบห้า ได้ทำการศึกษา 5 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านหน้าที่การใช้งาน 2) ด้านวัสดุ 3) ด้านโครงสร้าง 4) ด้านการประดิษฐ์ และ   5) ด้านความงาม ขันสี่สิบห้า จัดเป็นเครื่องสักการะบูชา อยู่ในกลุ่มของขันดอกไม้ เป็นขันที่ทำขึ้นแทนสมาชิกครอบครัวหนึ่งครอบครัว เป็นชื่อเรียกของขันที่มีรูปร่างเหมือนกันกับขันคู่ปี แต่จำนวนวันดอกไม้กำหนดตายตัวไว้ที่ 45 วันเท่านั้น ดอกดาวเรืองที่เป็นดอกไม้ประดับสำคัญมีสัญญะความหมายถึงความเจริญรุ่งเรือง มีพลัง ส่วนเทียนเวียนหัวที่ใช้คู่กับขันสี่สิบห้าจะวัดความยาวรอบศีรษะของเจ้าของขัน ทั้งการใช้งานและความหมายของขันคู่ปีและเทียนเวียนหัวที่ใช้ร่วมกันนั้นเป็นการเน้นย้ำถึงคติความเชื่อที่แสดงถึงเจตนาของผู้ทําพิธีบูชา การทำบุญหรือการบูชานี้เพื่อให้เกิดอานิสงฆ์แก่ตนเอง ขันสี่สิบห้าจึงหมายถึงเรื่องเคราะห์เรื่องนามจะมีความหมายถึงการคุ้มครองครอบครัว เพราะบางครอบครัวที่มีพ่อ แม่ และลูกเล็ก จึงทำให้ไม่สะดวกทำขันคู่ปีแยกตามบุคคล ที่มาของเลข 45 นี้ก็มาจากระยะเวลา 45 พรรษาของการประกาศพระธรรมของพระพุทธเจ้า และเลขครึ่งชีวิตของคนถือว่าถ้าอายุยืนก็จะประมาณ 90 ปี จึงยึดเอาครึ่งหนึ่งของ 90 คือ 45 ปี ขันสี่สิบห้า มีการสร้างให้เป็นไปอย่างมีแบบแผน ผ่านการสร้างสรรค์และจัดกระทำอย่างมีระบบ โดยยึดถือคติความเชื่อที่แบ่งออกเป็น 2 ระดับ ได้แก่ คติความเชื่อในชุมชนและคติความระดับสังคม