กระบวนการสร้างสรรค์ผลงานจิตรกรรมจากการแกะไม้ “กาย” กับ “จิต”

บทคัดย่อ

ผลงานวิจัยสร้างสรรค์เรื่อง “กายกับจิต” มุ่งสำรวจโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่าง “ร่างกาย” กับ “จิตใจ” ในฐานะสภาวะพื้นฐานของมนุษย์มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง กายกับจิต ในลักษณะของแรงยึดเหนี่ยวที่ก่อให้เกิดพันธนาการ 2) เพื่อถ่ายทอดภาวะการยึดติดและเสรีภาพภายในจิตวิญญาณผ่านกระบวนการทางศิลปกรรม และ 3) เพื่อวิเคราะห์การสร้างสรรค์ผลงานศิลปกรรมด้วยเทคนิคการแกะไม้และการอัดหมึก วิธีดำเนินการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงสร้างสรรค์ โดยใช้กรอบทฤษฎีแรงจูงใจของ Maslow, ทฤษฎีการแสดงออกของ Adler และทฤษฎีระบบโครงสร้างสังคมของ Comte เป็นฐานในการวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า รูปหรือโครงสร้างทางกายภาพ ทำหน้าที่เป็นทั้งที่อยู่อาศัยและเครื่องจองจำของนามหรือสภาวะจิตที่ถูกปรุงแต่งด้วยประสบการณ์เดิม ซึ่งดำรงอยู่ภายใต้แรงยึดเหนี่ยวและพันธนาการที่ก่อให้เกิดการจำกัดเสรีภาพภายในจิตวิญญาณ แม้จิตจะมีธรรมชาติที่เป็นอิสระแต่กลับถูกผูกมัดด้วยความต้องการ ความหิวที่ไม่รู้จบ   จนก่อให้เกิดความรู้สึกกดทับและการตอบสนองเชิงรุนแรง ในขณะเดียวกันกายมนุษย์ในฐานะรูปธรรมซึ่งประกอบขึ้น       จากองค์ประกอบทางชีวภาพ กลับทำหน้าที่เป็นทั้งที่อยู่อาศัยและเครื่องจองจำของจิต ทำให้จิตและกายดูเสมือนเป็น        หนึ่งเดียวกัน ทั้งที่โดยธรรมชาติอาจแยกออกจากกันได้  จิตมนุษย์ทำหน้าที่รับรู้และปรุงแต่งประสบการณ์ผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 ชนิด คือ ตา หู จมูก ลิ้น และผิวหนัง ซึ่งตามธรรมชาติของใจจะรับรู้ และปรุงแต่งปรากฏการณ์นั้น ๆ ตามสภาพอารมณ์และประสบการณ์เดิมของชีวิตที่ผ่านมาในแต่ละบุคคล โดยร่องรอยของประสบการณ์เหล่านี้ได้ฝังลึกและส่งผลให้จิตเกิดการยึดติด ไม่โปร่งใส และไม่สามารถเข้าถึงอิสรภาพที่แท้จริงได้ อีกทั้งมนุษย์ยังดำรงอยู่ในฐานะสัตว์สังคม ซึ่งต้องยึดโยงกับผู้อื่นและโครงสร้างทางวัฒนธรรม ส่งผลให้เสรีภาพโดยสมบูรณ์ของจิตถูกลดทอนลง  ในกระบวนการสร้างสรรค์ผู้สร้างสรรค์เลือกใช้ไม้เป็นวัสดุหลัก เนื่องจากเป็นวัสดุที่มีชีวิตและมีการเติบโตตามธรรมชาติ คุณลักษณะของเนื้อไม้ที่มีชั้นความอ่อนแข็งแตกต่างกัน ถูกนำมาใช้ผ่านกระบวนการแกะ ขูด ขีด และการอัดหมึกพิมพ์บนผิวไม้ เพื่อเผยให้เห็นร่องรอยของการเซาะลอกพื้นผิว  อันเป็นสัญลักษณ์ของการกดทับ การยึดติด และพันธนาการระหว่างกายกับจิต ถ่ายทอดออกมาในรูปแบบจิตรกรรม 2 มิติ  ท้ายที่สุด ผลงานนี้สะท้อนให้เห็นว่า แม้จิตมนุษย์จะมีศักยภาพในการเป็นอิสระอย่างสมบูรณ์ แต่กลับเลือกยึดติดกับกาย ตัวตน และสังคม จนไม่สามารถหลุดพ้นจากพันธนาการที่ตนเองสร้างขึ้น และไม่อาจเข้าถึงความเป็นอิสระที่แท้จริงได้  จากการวิจัยผู้วิจัยพบว่า “กาย” คือโครงสร้างทางรูปธรรมที่เป็นทั้งที่อยู่อาศัยและขอบเขตของการดำรงอยู่ของมนุษย์ ขณะที่ “จิต” คือพลังแห่งการรับรู้ ความคิด อารมณ์ และการให้ความหมายต่อชีวิต แม้ทั้งสองจะมีธรรมชาติแตกต่างกัน แต่กลับเชื่อมโยงและส่งอิทธิพลต่อกันอย่างแยกไม่ออกผ่านประสบการณ์ ความยึดติด และบริบททางสังคม ผลงานสร้างสรรค์ จึงนำเสนอ “กาย” ในฐานะสัญลักษณ์ของพันธนาการ และ “จิต” ในฐานะสัญลักษณ์ของการแสวงหาเสรีภาพ อันสะท้อนให้เห็นความจริงของการดำรงอยู่ที่มนุษย์ต้องเผชิญตลอดช่วงชีวิต