รูปแบบการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนานวัตกรรมผลิตภัณฑ์แบบมีส่วนร่วม: การเชื่อมโยงทรัพยากรชุมชน ภูมิปัญญาท้องถิ่น และความยั่งยืน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเรื่องรูปแบบการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนานวัตกรรมผลิตภัณฑ์แบบมีส่วนร่วม: การเชื่อมโยงทรัพยากรชุมชน ภูมิปัญญาท้องถิ่น และความยั่งยืนมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) พัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาที่ส่งเสริมการสร้างนวัตกรรมแบบมีส่วนร่วม 2) พัฒนานวัตกรรมผลิตภัณฑ์ต้นแบบจากทรัพยากรชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค และ 3) ประเมินผลลัพธ์ด้านความยั่งยืนในมิติเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) กลุ่มตัวอย่างในการศึกษาคือ นิสิตระดับปริญญาตรี หลักสูตรการจัดการบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการสมัยใหม่ วิชาเอกการจัดการการประกอบการทางสังคม โดยบูรณาการการเรียนรู้ผ่านโมดูลการจัดการและการพัฒนาเศรษฐกิจของชุมชนท้องถิ่น จำนวน 3 รายวิชา เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย การสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์เชิงลึก และแบบประเมินความพึงพอใจ ผลการวิจัยพบว่า 1) รูปแบบการจัดการศึกษาที่เกิดประสิทธิผลสูงสุดคือ "การเรียนรู้แบบร่วมสร้างสรรค์บนฐานชุมชน" (Community-based Co-creation Learning Model) ซึ่งเกิดจากการบูรณาการความรู้ทางวิชาการเข้ากับภูมิปัญญาท้องถิ่น 2) ผลการพัฒนานวัตกรรมผลิตภัณฑ์ได้ผลิตภัณฑ์ต้นแบบประเภทขนมขบเคี้ยวเสริมใยอาหาร ซึ่งสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตร โดยผลการประเมินความพึงพอใจของผู้บริโภคอยู่ในระดับมากที่สุด ทั้งในด้านคุณค่าทางโภชนาการและการสะท้อนอัตลักษณ์ชุมชน และ 3) ผลลัพธ์ด้านความยั่งยืนพบว่า นวัตกรรมดังกล่าวสามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้แก่ชุมชน ลดปริมาณขยะทางการเกษตรตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และสร้างเครือข่ายความร่วมมือที่เข้มแข็งระหว่างสถาบันการศึกษากับชุมชน ข้อค้นพบจากการวิจัยสามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางในการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาผู้ประกอบการทางสังคมและยกระดับเศรษฐกิจฐานรากได้อย่างยั่งยืน