พญานาค : ความเชื่อของคนในสังคมอีสานเขตลุ่มน้ำโขง

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งแสดงให้เห็นถึงความเชื่อของคนอีสานในแถบลุ่มแม่น้ำโขงที่เกี่ยวข้องกับพญานาคที่ส่วนใหญ่จะเชื่อว่าพญานาคเป็นสัตว์กึ่งเทพมีอิทธิฤทธิ์ศักดานุภาพสามารถเนรมิตร่างกายเป็นมนุษย์ชายและหญิงได้ ทั้งยังมีความเชื่อว่าพญานาคนั้นเป็นสัญลักษณ์แห่งสายน้ำ คือ ความอุดมสมบูรณ์ และพญานาคยังเป็นสัตว์ชนิดหนึ่งที่มนุษย์ให้ความเคารพนับถือบูชามาเป็นเวลานาน ซึ่งจะเห็นว่ากายภาพของพญานาคนั้นมีลักษณะแตกต่างกว่าสัตว์ประเภทอื่น ๆ กล่าวคือเป็นสัตว์ที่มีพิษมากเหมือนมีอํานาจซ่อนเร้นอยู่ในตัว มีพลังอำนาจมาก พญานาคจึงมีความขลังที่ลึกลับน่าเกรงขามมีอิทธิพลต่อความเชื่อของมนุษย์ พญานาคจึงผูกพันและปรากฏเป็นสัญลักษณ์อยู่ในวิถีการดำรงชีวิตของชาวอีสานเขตลุ่มแม่น้ำโขงมาหลายร้อยปี ทั้งในด้านพิธีกรรมการเกษตร ศิลปะ และสถาปัตยกรรม ดังที่เราจะเห็นได้ว่ามีการสร้างรูปปั้นพญานาคอยู่ริมแม่น้ำโขงหลายแห่ง เช่น รูปปั้นพญาศรีสัตตนาคราชเจ็ดเศียร จังหวัดนครพนม ศาลพ่อปู่พญาอนันตนาคราช ใต้สะพานมิตรภาพไทยและลาวแห่งที่สอง จังหวัดมุกดาหาร รูปปั้นพญาศรีภุชงค์มุกดานาคราชที่แก่งกะเบา จังหวัดมุกดาหาร รูปปั้นนาคชัยยัญที่วัดไทย จังหวัดหนองคาย ดังการยกตัวอย่างจะเห็นได้ว่าความเชื่อความศรัทธาเรื่องพญานาคมีความผูกพันกับคนในเขตแม่ลุ่มน้ำโขงมาอย่างช้านาน