“ผ้าชนเผ่าในล้านนา”: รูปแบบ ความสวยงาม และคุณค่าของหัตถกรรมคนชายขอบ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้นำเสนอเรื่อง ผ้าของชนเผ่าในล้านนา 9 ชนเผ่า คือชนเผ่ากะเหรี่ยง (ปะกาเกอะญอ) อิ้วเมี่ยน    ม้ง ลาหู่ อ่าข่า  ลีซู ดาราอั้ง (ปะหล่อง) คะฉิ่น และ ลัวะ (ละเวือะ)  ซึ่งเป็นกลุ่มคนกลุ่มหนึ่งที่อยู่ในสถานะของ “คนชายขอบ” มีถิ่นกำเนิดอยู่ในประเทศจีน ธิเบต พม่า แล้วอพยพมาอาศัยอยู่ในประเทศไทยแถบชายแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน เช่น ลาว พม่า เวียดนาม และบางส่วนอาศัยอยู่ในพื้นจังหวัดภาคเหนือตอนบน 8 จังหวัด (ล้านนา) คือ  เชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน แม่ฮ่องสอน ลำปาง แพร่ น่าน และพะเยา ชนเผ่าเหล่านี้มีวิถีชีวิตและวัฒนธรรมในการใช้ผ้า     ที่คล้ายคลึงกัน ผ้าเป็นวัฒนธรรมการแต่งกายที่สำคัญของชนเผ่าตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันนอกเหนือจากเครื่องประดับเงิน ชนเผ่าเหล่านี้มีความโดดเด่นในการใช้ผ้ารูปแบบของเครื่องนุ่งห่มและสิ่งของเครื่องใช้ ทั้งวิถีชีวิตประจำวันและพิธีกรรมงานสำคัญต่าง ๆ เน้นการทำด้วยมือ  ส่วนใหญ่ใช้การทอ การปัก การเขียนลวดลาย และการเย็บปะติด เพื่อใช้เป็นรูปแบบและลวดลายเครื่องนุ่งห่มประจำเผ่า เป็นงานหัตถกรรมมีคุณค่าสูงที่สะท้อนถึงความผูกพันระหว่างคนกับผ้า เน้นการใช้สีสดและตัดกันอย่างรุนแรง เป็นสื่อกลางแสดงถึงความกตัญญูที่มีต่อผู้เป็นแม่ การใช้ความคิดสร้างสรรค์ในทางศิลปะและการออกแบบ การแฝงด้วยความเชื่อต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับผ้า  ความประณีตผนวกกับความพากเพียรพยายาม การวางแผนในการทำงาน นอกจากนี้ยังนำเสนอเกี่ยวกับความสำคัญของผ้าที่มีต่อวิถีชีวิตของชนเผ่า รูปแบบ ลวดลาย ความสวยงามของผ้าแต่ละชนเผ่า  การวิเคราะห์วัสดุ รูปแบบ ลวดลาย สี ประโยชน์ใช้สอย การผลิต ความสวยงาม และคุณค่าในเชิงออกแบบผลิตภัณฑ์ และสุดท้ายคือผ้าชนเผ่าในล้านนากับการเปลี่ยนแปลงในบริบทสังคมปัจจุบัน