การจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชน กรณีศึกษาผลิตภัณฑ์จากไม้เทพทาโร ตำบลเขากอบ อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น 2) ศึกษากระบวนการจัดการความรู้ 3) ศึกษาความสำเร็จของการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น และ 4) ศึกษาแนวทางการส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชนผ่านภูมิปัญญาท้องถิ่นจากผลิตภัณฑ์ไม้เทพทาโร ตำบลเขากอบ อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญคือ กลุ่มผู้รู้หลัก ปราชญ์ชุมชน กลุ่มผู้นำชุมชน และกลุ่มผู้ปฏิบัติผลิตภัณฑ์ไม้เทพพาโร ผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 10 คน โดยใช้วิธีสัมภาษณ์เชิงลึกร่วมกับการสังเกต และการจัดประชุมกลุ่มย่อย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยมี 3 รูปแบบ คือ 1) แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง 2) แบบสังเกต 3) แบบบันทึกการประชุมกลุ่มย่อย กลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 30 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการตรวจสอบแบบสามเส้า และนำข้อมูลมาวิเคราะห์ในรูปแบบของวิธีการแบบนิรนัย และวิธีการแบบอุปนัย และสรุปด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า
1. ภูมิปัญญาท้องถิ่น จากผลิตภัณฑ์ไม้เทพทาโร มี 3 ประเภท คือ 1) ข้าวของเครื่องใช้ 2) ของที่ระลึกและประดับตกแต่ง และ 3) ผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับความเชื่อและพิธีกรรม
2. กระบวนการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นผลิตภัณฑ์ไม้เทพทาโรที่สำคัญ 8 ประเด็น ได้แก่ การกำหนดความรู้ การแสวงหาความรู้ การสร้างความรู้ การยึดกุมความรู้ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การจัดเก็บความรู้ การถ่ายทอดความรู้และการนำความรู้ไปประยุกต์ใช้
3. เงื่อนไขความสำเร็จของการจัดการความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นจากผลิตภัณฑ์ไม้เทพทาโรที่สำคัญได้แก่ ความรู้เกี่ยวกับการจัดการความรู้ วัฒนธรรมองค์กร ผู้นำกลุ่ม โครงสร้างองค์กร การสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอก และทรัพยากรท้องถิ่น
4. ค้นพบปัจจัยภายในที่สำคัญในการสร้างเสริมความเข็มแข็งของชุมชน ได้แก่ 1) ความรู้และการการจัดการความรู้ภูมิปัญญาผลิตภัณฑ์ไม้เทพทาโร 2) ภูมิปัญญาผลิตภัณฑ์ไม้เทพทาโร 3) อิทธิพลของผู้นำกลุ่มและหรือผู้นำชุมชน 4) ระบบข้อมูลข่าวสารในชุมชน 5) การสื่อสารในชุมชน 6) ความร่วมมือในชุมชน และ 7) การมีกิจกรรมร่วมกันของชุมชนอย่างต่อเนื่อง และปัจจัยภายนอก ได้แก่ 1) แหล่งสนับสนุนความเข้มแข็งของชุมชน 2) เครือข่ายความร่วมมือและการแข่งขันระหว่างชุมชน