ผลของการพัฒนาการบริบาลเภสัชกรรมในผู้ป่วยวัณโรคปอด โรงพยาบาลปง จังหวัดพะเยา
คำสำคัญ:
การบริบาลเภสัชกรรม, ปัญหาจากการใช้ยา, NAT2 genotype, อัตราผลสำเร็จการรักษาบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการพัฒนาการบริบาลเภสัชกรรมในผู้ป่วยวัณโรคปอด เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการวิเคราะห์ผลก่อนและหลัง กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้ป่วยวัณโรคปอดที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลปง หลังการพัฒนาระบบ ระหว่างวันที่ 24 พฤษภาคม 2568 – 23 มิถุนายน 2569 (13 เดือน)เก็บข้อมูลจากเวชระเบียน วิเคราะห์ข้อมูลผลลัพธ์โดยใช้สถิติเชิงเปรียบเทียบ ใช้สถิติ Fisher exact test ในการเปรียบเทียบผลลัพธ์เชิงคุณภาพ ผลการศึกษาพบว่า ผู้เข้าร่วมการวิจัยทั้งสองกลุ่มมีคุณลักษณะบางประการแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ สูตรยารักษาวัณโรค (p=0.024) โดยกลุ่มทดลองทั้งหมด (ร้อยละ 100.0) ได้รับสูตรยา 2HRZE/4HR ขณะที่กลุ่มควบคุมได้รับสูตรยาดังกล่าวร้อยละ 81.8, การขยายระยะเวลาการรักษา (p<0.001) พบว่ากลุ่มควบคุมต้องขยายเวลารักษาสูงถึงร้อยละ 51.5 มากกว่ากลุ่มทดลองที่พบเพียงร้อยละ 9.1 และการส่งตรวจ NAT2 genotype (p<0.001) ซึ่งกลุ่มทดลองได้รับการส่งตรวจสูงถึงร้อยละ 45.5 ขณะที่กลุ่มควบคุมได้รับการส่งตรวจเพียงร้อยละ 3.0 สำหรับรูปแบบการรับประทานยาไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.574) โดยทั้งสองกลุ่มจัดยาทานเองและมีญาติช่วยดูแล (DOT) เป็นหลัก ในส่วนของผลลัพธ์สุดท้ายเมื่อสิ้นสุดการรักษา พบว่ากลุ่มทดลองมีอัตราผลสำเร็จการรักษา (Treatment success rate) สูงถึงร้อยละ 97.0 และไม่มีผู้เสียชีวิตเลย ขณะที่กลุ่มควบคุมมีอัตราผลสำเร็จการรักษาร้อยละ 87.9 และมีผู้เสียชีวิตร้อยละ 12.1 อย่างไรก็ตาม ผลการทดสอบทางสถิติในภาพรวมของผลลัพธ์การรักษาพบว่าไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=0.358) และไม่พบผู้ป่วยที่รักษาล้มเหลวหรือขาดยาเลยในทั้งสองกลุ่ม
เอกสารอ้างอิง
กองวัณโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการควบคุมวัณโรคประเทศไทย พ.ศ. 2564 [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2567 ]. เข้าถึงได้จาก:https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1253220220330064337.pdf
กองวัณโรค กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. สถานการณ์และผลการดำเนินงานควบคุมวัณโรค ของประเทศไทย ปีพ.ศ. 2562-2566. [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2567 ]. เข้าถึงได้จาก: https://www.tbthailand.org/download/Manual/สถานการณ์และผลการดำเนินงาน %20TB%20ปี%2062%20-%2066.pdf
พรพิมล รัศมีวงษ์จันทร์. การพัฒนาระบบการบริบาลทางเภสัชกรรมในผู้ป่วยวัณโรค อำเภอค่ายบางระจัน จังหวัดสิงห์บุรี. วารสารสหวิชาการเพื่อสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2567] ;5(1):38-54. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/MDHJ/article/view/262332
ภมร เลิศวรวิทย์. ผลของการบริบาลทางเภสัชกรรมต่อความสำเร็จของการรักษาผู้ป่วยวัณโรคปี 2562 อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ [อินเทอร์เน็ต]. 2563. [เข้าถึงเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://thaidj.org/index.php/jpph/article/view/10704
นิสารัตน์ คาด้วง, ศุภวรรณ พงศ์พัฒนาวุฒิ. ผลของการให้บริบาลทางเภสัชกรรมในผู้ป่วยวัณโรคปอดของโรงพยาบาลสมเด็จพระสังฆราช องค์ที่ 17 จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารเภสัชกรรมไทย 2561;10(2): 345-56.
Cohen J. (1977). Statistical power for the behavioral sciences. 2nded. New York: Academic Press.
Burns, N., & Groove, S. K. (2009). The practice of nursing research: appraisal, synthesis, and generation of evidence. St. Louis: Saunders Elsevier.
Gupta, K.K., Attri, J.P., Singh, A., Kaur, H. & Kaur, G. (2016). Basic concepts for sample size calculation: Critical step for any clinical trials!. Saudi Journal of Anesthesia, 10, 328-331.
ฐานันดร์ ฐานวิเศษ. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคในโรงพยาบาลชัยภูมิ. วารสารชัยภูมิการแพทย์. 2563;40(1):97-107. Available from: https://thaidj.org/index.php/CMJ/article/view/8860/9194
สถาบันโรคทรวงอก กรมการแพทย์. แนวทางการใช้ผลตรวจยีน NAT2 เพื่อปรับขนาดยาต้านวัณโรค Isoniazid เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. นนทบุรี: กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2567. Available from: https://spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2024/07/5.8-2-NAT2-Version-newlong.pdf
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. การตรวจยีน NAT2 (NAT2 diplotype) เพื่อการใช้ยาอย่างปลอดภัยในผู้ป่วยวัณโรค. นนทบุรี: กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์; 2568 [cited 2026 Jul 3]. Available from: https://kmis.dmsc.moph.go.th/th/news/3/detail/15112
Wattanapokayakit S, Sawaengdee W, Kunhapan P, Prakongsup P, Kasamatsu A, Imsanguan W, et al. NAT2 rapid acetylator phenotype and increased risk of tuberculosis retreatment: A TB cohort study in Northern Thailand. Int J Infect Dis. 2025;141:108123. Available from: https://doi.org/10.1016/j.ijid.2025.108123
อรทัย ทรงเที่ยง, พัชราภรณ์ ปัญญานะ. ผลลัพธ์ของการบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุกแก่ผู้ป่วยวัณโรคประเภทผู้ป่วยในต่อปัญหาจากการใช้ยาและผลการรักษา. วารสารเภสัชศาสตร์อีสาน. 2566;19(3):45-56. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/TJPP/article/view/262469
สมบัติ สุวรรณนันท์, สายทิพย์ สุทธิรักษา, และ รจเรศ นิธิไพจิตร. (2565). ผลของการบริบาลทางเภสัชกรรมในผู้ป่วยวัณโรคปอดที่ไม่ให้ความร่วมมือในการใช้ยาในระยะเข้มข้น. วารสารเภสัชศาสตร์อีสาน, 18(2), 65-78. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/TJPP/article/view/258262
ปัทมา มะโนวรรณ, สุภารัตน์ วัฒนสมบัติ. ผลของการบริบาลทางเภสัชกรรมต่อความสำเร็จของการรักษาผู้ป่วยวัณโรคปอด. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์การแพทย์. 2564;4(1):89-102. Available from: https://thaidj.org/index.php/jpph/article/view/10704

