สังคมศาสตร์ในฐานะโครงสร้างพื้นฐานทางปัญญา การประเมินการใช้ประโยชน์ของความรู้ผ่านร่องรอยของการเปลี่ยนแปลง

บทคัดย่อ

          บทความนี้เสนอการทำความเข้าใจใหม่เกี่ยวกับการใช้ประโยชน์จากงานวิจัยด้านสังคมศาสตร์ โดยเสนอแนวคิดเรื่องสังคมศาสตร์ในฐานะโครงสร้างพื้นฐานทางปัญญา แทนการประเมินผลกระทบที่มองความสัมพันธ์แบบตรงไปตรงมาจากผลผลิตงานวิจัยสู่ผลลัพธ์เชิงนโยบายหรือนวัตกรรมเชิงผลิตภัณฑ์ บทความชี้ให้เห็นว่าความรู้ทางสังคมศาสตร์จำนวนมากทำงานในลักษณะสะสมและโดยอ้อมผ่านกระบวนการทางสังคมต่าง ๆ โดยอาศัยตัวอย่างจากงานวิชาการไทยด้านความเหลื่อมล้ำ ความขัดแย้งทางการเมือง ชาติพันธุ์ และเพศสภาพ เพื่อแสดงให้เห็นว่างานวิจัยมีส่วนต่อสาธารณะผ่านการเปลี่ยนกรอบนิยามปัญหา การสร้างชุดเหตุผลร่วม การฝังตัวในแนวปฏิบัติของสถาบัน และการยกระดับคุณภาพของการถกเถียงสาธารณะ ผลกระทบในลักษณะนี้มักเกิดขึ้นในระยะยาวและเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนร่วมหลายฝ่าย จึงยากต่อการประเมินภายใต้ระบบที่เน้นผลลัพธ์แบบระยะสั้น บทความจึงเสนอให้เปลี่ยนจุดเน้นจากการวัดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมไปสู่การติดตามร่องรอยของการเปลี่ยนแปลงในสี่ระดับ ได้แก่ ภาษา เหตุผลสาธารณะ การฝังตัวในระดับสถาบัน และกระบวนการถกเถียง แนวทางดังกล่าวช่วยพัฒนากรอบประเมินที่สอดคล้องกับธรรมชาติของความรู้สังคมศาสตร์และบทบาทในกระบวนการประชาธิปไตยร่วมสมัย