Thai-Made Thai-Used Nation Building Cosmetic Promoting and Disseminating Scientific Knowledge in Thai Society in the 1930s
Main Article Content
Abstract
This article explores how the dissemination of scientific knowledge by the Department of Science and government support shaped the production and consumption of cosmetics in Thai society during the 1930s. Scientific knowledge laid the foundation for nationalistic ideologies around the manufacturing and use of cosmetics, leading to policies to control domestic goods through the Customs Tariff Act. Furthermore, the meaning of beauty in Thai society became associated with domestically sourced, scientifically grounded botanicals. Concurrently, scientific knowledge facilitated the expansion of cosmetic production, as the state promoted cosmetics as a means of nation-building. This led the public to view cosmetic consumption as a way to reduce the burden on the nation.
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
copyrights@ Journal of Anthropology, Sirindhorn Anthropology Centre (JASAC)
Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre (Public Organization), Bangkok, Thailand
More Information:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
References
กชกรณ์ เสรีฉันทฤกษ์. (2551). วาทกรรมความงามของผู้หญิงในสังคมไทย: มุมมองพหุมิติ. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). กรุงเทพฯ. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. สืบค้นจาก https://digital.library.tu.ac.th.
กระทรวงเศรษฐการ. 2483. “ระเบียบสำหรับปฏิบัติการส่งเสริมเครื่องอุปโภคบริโภคที่กำเนิดหรือประดิษฐ์ในประเทศไทย”. วารสารวิทยาศาสตร์, 5(1), 44-48. สืบค้นจาก http://siweb1.dss.go.th/dss_doc/dss_rare5.asp?fbclid=IwY2xjawGPNQ9leHRuA2FlbQIxMAABHXxV73Ngfv5%5FhQmj3sQOn5N2%5FxuBbFlQt%5FDhmpaenjyln4Thw7erW8Mgsg%5Faem%5F6yEIG6cMjj6gSprFKnvx2A&offset=30
เกรียงไกร กองเส็ง. (2559). ร่างกายภายใต้บงการ: การเปลี่ยนแปลงความหมาย ‘ความงาม’ ของสตรีไทย-จีนตามวิถีสมัยใหม่. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏลําปาง, 5(2), 235-249. สืบค้นจาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JLPRU/article/view/73297.
เกลียว บุนนาค. (2478). เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์ อันดับที่ 4 เรื่องน้ำมันสนและยางสน. เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์.
เกลียว บุนนาค. (2478). เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์ อันดับที่ 4 เรื่องน้ำมันสนและยางสน. เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์.
เกลียว บุนนาค. (2478). เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์ อันดับที่ 5 วุ้นจากสาหร่ายทะเลของสยาม. เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์.
คณะสถานศึกษาเคมีปฏิบัติ. (2481). การแสดงของแผนกวิทยาศาสตร์ แห่งกองเศรษฐกรรมในงานฉลองรัฐธรรมนูญ พุทธศักราช 2481 .หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 3 ฉบับที่ 4 มกราคม 2481.
ครีมซาดา. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 3 ฉบับที่ 907 วันเสาร์ที่ 5 ตุลาคม 2478.
ครีมทาให้ชุ่มชื่นหลังจากโกนหนวด. (2481). ครีมทาให้ชุ่มชื่นหลังจากโกนหนวด. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 3 ฉบับที่ 1 เมษายน 2481.
คำพันธ์ พลกนิษฐ์. (2480). ยาทารองเท้าผ้าใบขาวและหมวกสังกะสีออคไซด์. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 2 พฤศจิกายน 2480.
คิวเต็กซ์. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 4 ฉบับที่ 926 วันศุกร์ที่ 10 มกราคม 2478.
จอมจิน จันทรสกุล. (2549). “วิวัฒนาการของวิทยาการด้านเภสัชศาสตร์จากอดีตสู่ยุคปัจจุบัน”. ใน ยงยุทธ ยุทธวงศ์และคณะ (บก.), อดีต ปัจจุบัน อนาคต วิทยาการเคมีและเภสัชไทย. (179-213). ปทุมธานี: มูลนิธิบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย.
จอมพลป.พิบูลสงคราม. (2486). แถลงการณ์เรื่องการส่งเสิมเสถกิจและการค้า. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 9 ฉบับที่ 1 มกราคม 2487.
จารุณี วงค์ละคร. (2561). อำนาจชีวะในทัศนะของมิเชล ฟูโกต์. วารสารปณิธาน, 14(1), 135–162. สืบค้น จาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/panidhana/article/view/151883
ชวกันต์ ปัญญาวงค์. (2557). อิทธิพลของสื่อต่อความต้องการเปลี่ยนสีผิวของนักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สื่อศิลปะและการออกแบบสื่อ). เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. สืบค้นจาก http://repository.cmu.ac.th/handle/6653943832/39802.
แชมพู. (2481).แชมพู. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 3 ฉบับที่ 3 ตุลาคม 2481.
ซี.เจ.เฮาส์. (2478). เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์ อันดับที่ 2 เรื่องทรายสำหรับทำแก้ว. เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์.
ญาณี กลิ่นเมือง. (2567). “จากเครื่องสำอางสู่เวชสำอาง: พัฒนาการความรู้เกี่ยวกับวิทยาศาสตร์เครื่องสำอาง ในสถาบันการศึกษาของไทย”. ใน หนังสือรวมบทความ Softไหน-ละมุนใด: ผัสสะ สภาวะและคุณค่า ในชีวิตร่วมสมัย.
ญาณี กลิ่นเมือง. (2567). จากเครื่องสำอางสู่เวชสำอาง: โบราณคดีความรู้เกี่ยวกับวิทยาศาสตร์เครื่องสำอางในประเทศไทย. (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต) พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร. (อยู่ระหว่างการเผยแพร่)
ณัฐพล ใจจริง. (2566). ดร.ตั้ว ลพานุกรม เภสัชกรนักปฏิวัติ: ผู้สร้างชาติด้วยวิทยาศาสตร์และสุขภาพอนามัย. มติชนสุดสัปดาห์. สืบค้นจาก https://www.matichonweekly.com/column/article_442095
ดารุณี สมศรี. (2566). ราชบัณฑยสถาน สำนักวิทยาศาสตร์กับการสร้างรัฐด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของรัฐบาลคณะราษฎร. วารสารประวัติศาสตร์ มศว, 48(1), 183–202.
ตลาดบำเพ็ญบุญ. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 3 ฉบับที่ 861 วันเสาร์ที่ 10 สิงหาคม 2478.
ทวีศักดิ์ เผือกสม. (2550). เชื้อโรค ร่างกายและรัฐเวชกรรม: ประวัติศาสตร์การแพทย์สมัยใหม่ในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เทียมจันทร์ อ่ำแหวว. (2521). บทบาททางการเมืองและการปกครองของจอมพล ป.พิบูลสงคราม พ.ศ.2475- 2487. (วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต). กรุงเทพ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สืบค้นจาก
http://cuir.car.chula.ac.th/handle/123456789/23398.
น้ำมันบำรุงผมแองเจิล. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 4 ฉบับที่ 920 วันพฤหัสที่ 2 มกราคม 2478.
น้ำมันใส่ผมชนิดเป็นครีมข้นขาว. (2480). น้ำมันใส่ผมชนิดเป็นครีมข้นขาว. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 4 มีนาคม 2480.
น้ำยาทาเล็บและเคลือบทาเล็บ. (2480). น้ำยาทาเล็บและเคลือบทาเล็บ. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 3 มกราคม 2480.
น้ำยาบำรุงผมสตาร์แฮร์โลเช่น. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 4 ฉบับที่ 920 วันพฤหัสบดีที่ 2 มกราคม 2478.
น้ำยารักษาผิวชนิดเข้ากำมะถัน. (2480). น้ำยารักษาผิวชนิดเข้ากำมะถัน. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 1 กันยายน 2480.
ไนติงเกล. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 3 ฉบับที่ 907 วันเสาร์ที่ 5 ตุลาคม 2478.
บทบรรณาธิการ. (2479). บทบรรณาธิการ. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 1 ฉบับที่ 2.
บทบรรณาธิการ. (2479). บทบรรณาธิการ. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 1 ฉบับที่ 1.
บทบรรณาธิการ. (2483). บทบรรณาธิการ. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 5 ฉบับที่ 3 ตุลาคม 2483.
ปกิณณกะวิทยาศาสตร์. (2480). การทำยาสีฟันแข็ง. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 2 พฤศจิกายน 2480.
ปกิณณกะวิทยาศาสตร์. (2480). การส่งเสริมอุตสาหกรรมของประชาชาติ. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 1 กันยายน 2480.
ปกิณณกะวิทยาศาสตร์. (2480). น้ำยาทาฉลากไม่ให้เสีย. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 2 พฤศจิกายน 2480.
ปกิณณกะวิทยาศาสตร์. (2480). วิธีทำน้ำมันใส่ผมชนิดเป็นครีมข้นขาว พ.ศ.2480. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์ ปีที่ 2 ฉบับที่ 1 กันยายน พ.ศ.2480.
ปกิณณกะวิทยาศาสตร์. (2480). วิธีทำสารส้มจากดินขาว. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 2 พฤศจิกายน 2480.
ปกิณณกะวิทยาศาสตร์. (2480). หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์ ปีที่ 2 ฉบับที่ 4 มีนาคม พ.ศ.2480.
ปกิณณกะวิทยาศาสตร์. (2483). ปกิณณกะวิทยาศาสตร์. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 5 ฉบับที่ 3 ตุลาคม.
ประกาศกรมพาณิชย์. (2483). ประกาศกรมพาณิชย์. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 5 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม 2483.
ประโชติ เปล่งวิทยา. (2526). เภสัชกรรมแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ในรอบ 200 ปี (รายงานผลการวิจัย). กรุงเทพฯ: สถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณวิทยาลัย.
ป่วน เจริญพาณิช. (2483). การบำรุงรักษาผม. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 5 ฉบับที่ 3 ตุลาคม.
ปุ๋ย โรจนะบุรานนท์. (2480). มะกายหยุม. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 1 กันยายน 2480.
ปุ๋ย โรจนะบุรานนท์. (2481). เครื่องสำอางค์น้ำยาดัดผมและเซ็ตผม. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 3 ฉบับที่ 3 ตุลาคม 2481.
ปุ๋ย โรจนะบุรานนท์. (2483). คำแนะนำการประกอบอุตสาหกรรมบางอย่างในครอบครัว. แผนกวิทยาศาสตร์และกองเศรษฐกรรมพิมพ์เผยแพร่ในงานฉลองรัฐธรรมนูญ 2483 และงานฉลองปีใหม่ 2484.
เปรม พาณิชผล. (2486). การทำสบู่อ่อนที่ทำด้วยด่างจากเถ้าให้เป็นสบู่แข็ง. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 8 ฉบับที่ 1.
แป้งน้ำนีนาสกินทอนนิก. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 4 ฉบับที่ 918 วันอังคารที่ 31 ธันวาคม 2478.
ไปรยา พลศารทูล. (2549). มายาคติความงามของสตรีไทย พ.ศ. 2481-2516. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). กรุงเทพฯ. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สืบค้นจาก https://doi.nrct.go.th.
ผู้รวบรวมตำราสูตรอุตสาหกรรม. (2482). เบ็ดเตล็ดอุตสาหกรรม. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 4 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม 2482.
แผนกคำถามคำตอบ. (2481). สบู่กับน้ำฝน. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 3 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม 2480.
แผนกคำถามคำตอบ. (2486). แผนกคำถามคำตอบ. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 8 ฉบับที่ 1.
แผนงานสร้างกลไกเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา และคณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2552). ดร.ตั้ว ลพานุกรม เภสัชกรผู้ยิ่งใหญ่ รัฐบุรุษวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของไทย. กรุงเทพฯ: อุษาการพิมพ์. สืบค้นจาก https://dol.thaihealth.or.th/resourcecenter/sites/default/files/documents/dr.taw_lphaa nukrm_ephsachkrphuuyingaihy_rathbu.pdf.
พรทิพย์ นิมมานนิตย์. (2549). “90 ปี เภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย”. ใน 90 ปี การศึกษาเภสัชศาสตร์ และคณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (น.46-67). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พรทิพย์ นิมมานนิตย์. (2552). “95 ปี เภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย”. ใน 95 ปี คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (32-48). กรุงเทพฯ: คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พรเพ็ญ เปรมโยธิน, และสรชัย จำเนียรดำรงการ. (2556). จดหมายเหตุ 100 ปี วิชาชีพเภสัชกรรม. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเภสัชศาสตร์เพื่อสังคม.
พระกระษาปณพิภาค. (2483). บทบรรณาธิการการส่งเสริมเครื่องอุปโภคบริโภคที่กำเนิดหรือประดิษฐ์ขึ้นใน ประเทศไทย. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 5 ฉบับที่ 1 เมษายน 2483.
พวงร้อย กล่อมเอี้ยง. (2551). “การใช้เครื่องสำอางของสตรีสยาม/ไทยตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นถึงสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2”. วารสารประวัติศาสตร์, 120-142. สืบค้นจาก https://ejournals.swu.ac.th.
ภาคราชการ. (2484). ภาคราชการ เรื่อง ตั้งกรรมการออกใบพิจารณารับรองส่งเสริมคุณภาพสินค้า. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 6 ฉบับที่ 1 มกราคม 2484.
ยาสีฟันแข็ง. (2480). ยาสีฟันแข็ง. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 2 พฤศจิกายน 2480.
เล็ก ลักษณหุต. (2482). วิตามิน F ในเครื่องสำอาง. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 4 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม 2482.
วารสารเภสัชกรรมไทย. (2554). บุคคลสำคัญ ดร.ตั้ว ลพานุกรม. วารสารเภสัชกรรมไทย, 5(2), 33-34. สืบค้นจาก https://he01.tci-thaijo.org/index.php/TJPP/issue/view/12965.
วารสารวิทยาศาสตร์. (2483). ประกาศกรมพาณิชย์ เรื่อง สะบู่หอมจุฬา-ยาสีฟันบาหยัน. วารสารวิทยาศาสตร์, 5(4), 583-588.
วิชิตวงศ์ ณ ป้อมเพชร. (2552). ดร.ตั้ว ลพานุกรม รัฐบุรุษวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของไทย. ใน แผนงาน สร้างกลไกเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา และคณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ดร. ตั้ว ลพานุกรม เภสัชกรผู้ยิ่งใหญ่ รัฐบุรุษวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของไทย. กรุงเทพฯ: อุษาการพิมพ์. สืบค้นจาก https://dol.thaihealth.or.th/resourcecenter/sites/
default/files/documents/dr.taw_lphaanukrm_ephsachkrphuuyingaihy_rathbu.pdf.
วิภาภรณ์ กอจรัญจิตต์. (2545). การวิเคราะห์ภาพเสนอความขาวในโฆษณาโทรทัศน์. (วิทยานิพนธ์วารสารศาสตรมหาบัณฑิต). กรุงเทพ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:116205.
ศิริ ติวยานนท์. (2480). เครื่องสำอางครีมประเทืองผิว. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 2 ฉบับที่ 1 กันยายน 2480.
สง่า ษรสุวรรณ. (2478). เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์ อันดับที่ 6 เรื่องยางมะละกอ. เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์.
สบู่ยาเมดดีก้า. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 4 ฉบับที่ 920 วันพฤหัสที่ 2 มกราคม 2478.
สำนักงานเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ และ ศูนย์คติชนวิทยา คณะอักษณศาสตร์ จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย. (2559). สารานุกรมความงามด้วยภูมิปัญญาไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสำนักงานพัฒนา เศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ. สืบค้นจาก https://www.nstda.or.th/library/opac/Book/49760?c=1895016061.
สำเริง วิมุกตะนันท์. (2482). โคเลสเตอรอลในเครื่องสำอาง. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 4 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม 2482.
หลวงบุณยมานพพาณิชย์. (2479). วิทยาศาสตร์ในระบอบรัฐธรรมนูญ. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 1 ฉบับ ที่ 2.
ห้างไนติงเกลสโตร์. (2478). หนังสือพิมพ์ประชาชาติ. ปีที่ 3 ฉบับที่ 861 วันเสาร์ที่ 10 สิงหาคม 2478.
อารี สุพลและ ปุ๋ย โรจนะบุรานนท์. (2478). เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์ อันดับที่ 1 เรื่องการทำเกลือให้ดีขึ้น. เอกสารของกรมวิทยาศาสตร์.
เอนก นาวิกมูล. (2559). พ่อค้าไทยยุค 2480-2490. กรุงเทพฯ: แสงดาว.
ฮาโรลด ซิลแมน. (2482). น้ำมันละหุ่ง. หนังสือพิมพ์วิทยาศาสตร์. ปีที่ 4 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม 2482.
Villa Vilaithong. (2006). “A Cultural History of Hygiene Advertising in Thailand, 1940s-early 1980s.” Ph.D. Thesis, Southeast Asian Studies, Australian National University.