แคนม้งกับความเชื่อของชาติพันธุ์ม้ง: กรณีศึกษา พื้นที่ภูทับเบิก อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอผลการศึกษาการนำแคนม้งมาใช้ในพิธีกรรมและความเชื่อตั้งแต่เกิด-ตาย โดยใช้ระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลคือ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ซึ่งทำการเก็บข้อมูลกับผู้ให้ข้อมูล 3 กลุ่ม ได้แก่ ผู้นำชุมชน ผู้เชี่ยวชาญด้านดนตรีแคนม้ง และคนในชุมชน ผลการศึกษาพบว่า การสืบทอดวัฒนธรรมดนตรีแคนม้งของกลุ่มชาติพันธุ์ม้งในพื้นที่ภูทับเบิก มีมาตั้งแต่ยุคสมัยรุ่นปู่ย่าตาทวดที่อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในพื้นที่กว่า 100 ปี และมีการสืบทอดต่อ ๆ กันมาเป็นรุ่น ๆ ถือได้ว่าเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าที่มอบให้กับลูกหลาน เครื่องดนตรีแคนม้งถูกประดิษฐ์ขึ้นเพื่อสื่อสารกับวิญญาณบรรพบุรุษ การบรรเลงบทเพลงในการเป่าแคนม้งประกอบด้วย 2 เพลง คือ 1) เพลงที่ใช้ส่งดวงวิญญาณในพิธีกรรมงานศพ สื่อความหมายถึงสายสัมพันธ์ที่เชื่อมต่อระหว่างมนุษย์กับโลกแห่งจิตวิญญาณ และ 2) เพลงเป่าเพื่อความบันเทิง เช่น งานปีใหม่ม้ง งานแต่งงาน เป็นต้น ถึงแม้ในงานพิธีต่างๆ จะมีการเปลี่ยนแปลงทางด้านสังคมและวัฒนธรรมภายในชุมชนในหลายมิติ แต่ความเชื่อของกลุ่มชาติพันธุ์ม้งที่มีการนำเครื่องดนตรีแคนม้งเข้ามามีใช้ในพิธีงานศพยังคงดำรงอยู่อย่างเหนียวแน่น จากความเชื่อในเรื่องของวิญญาณซึ่งเชื่อกันว่าหากมีผู้คนเสียชีวิตลงต้องมีการเล่นแคนม้งในงานศพทันที เพราะการเป่าแคนม้งจะสามารถติดต่อสื่อสารกับดวงวิญญาณของผู้เสียชีวิตได้ และเสียงเพลงจากแคนม้งจะชี้เส้นทางให้กับดวงวิญญาณผู้เสียชีวิตได้ไปอยู่กับบรรพบุรุษหรือสรวงสวรรค์ โดยปัจุบันพบว่าในพื้นที่ภูทับเบิกมีผู้ที่สามารถเป่าแคนม้งในพิธีกรรมได้มีจำนวนลดลงและคนรุ่นใหม่ไม่นิยมสืบทอด ดังนั้นจึงควรมีการอนุรักษ์และส่งเสริมการเล่นเครื่องดนตรีแคนม้งให้กับเยาวชนคนรุ่นใหม่ และควรมีการจัดทำแหล่งเรียนรู้และห้องนิทรรศการสำหรับเครื่องดนตรีแคนม้งเพิ่มเติมในชุมชนให้สำหรับนักท่องเที่ยวสามารถเข้าไปเยี่ยมชม

คำสำคัญ: แคนม้ง ความเชื่อ กลุ่มชาติพันธุ์ม้ง