การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากกัญชง: กรณีศึกษากลุ่มวิสาหกิจชุมชนกัญชง อำเภอพบพระ จังหวัดตาก

บทคัดย่อ

        บทความวิจัยเรื่องการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากกัญชง: กรณีศึกษากลุ่มวิสาหกิจชุมชนกัญชง อำเภอพบพระ จังหวัดตาก มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาองค์ความรู้ของชุมชนชาติพันธุ์ม้ง ด้านการปลูก การทอผ้าจากใยกัญชง และการผลิตสินค้าจากกัญชง ในอำเภอพบพระ จังหวัดตาก 2) เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์กัญชง จากความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษากับภาคีเครือข่ายในพื้นที่ และ3) เพื่อพัฒนาผู้ประกอบการ และนวัตกรชุมชนให้มีความรู้ ทักษะในการสื่อสารสื่อสารการตลาดและการตลาดออนไลน์ของกัญชง ซึ่งการดำเนินการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบชุมชนมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) จากการศึกษาเอกสารตำราและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และลงพื้นที่สำรวจ พร้อมทั้งทำการสัมภาษณ์เชิงลึก ด้วยแบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง โดยมีผู้ให้ข้อมูลหลักทั้งหมด 50 คน แบ่งเป็น 4 กลุ่ม จากวิธีการเลือกตัวอย่างแบบเจาะจง คือ  1) กลุ่มภาครัฐ 2) กลุ่มผู้นำชุมชน 3) กลุ่มผู้ประกอบการ และ 4) กลุ่มสมาชิกชุมชน โดยจัดเวทีประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้วยการระดมความคิดอย่างมีส่วนร่วมเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์จากกัญชง   

ผลการวิจัยพบว่า 1) ชุมชนมีองค์ความรู้ด้านการปลูกกัญชงและการแปรรูปอยู่มาก มีทั้งปราชญ์ชาวบ้าน คนในชุมชนและยังมีโรงเรียนที่เป็นหน่วยงานสนับสนุนให้ความเรื่องด้านการปลูกกัญชงจนถึงการแปรรูปให้กับนักเรียน ซึ่งวิถีชีวิตที่เชื่อมโยงเกี่ยวข้องกับการทอผ้าจากใยกัญชง ของกลุ่มชาวเขาเผ่าม้งที่ตำบลคิรีราษฎร์ อำเภอพบพระ จังหวัดตาก ที่สะท้อนถึงความเชื่อ ความศรัทธา จารีต และประเพณี ตลอดจนกระบวนการ และวิธีการทอ วิธีลอกเส้นใยที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะของแต่ละชุมชน ซึ่งกลายเป็น “ภูมิปัญญาท้องถิ่น” ที่ประกอบไปด้วย ความรู้ความสามารถ รวมกับค่านิยม และความเชื่อเรื่องระหว่างคนกับธรรมชาติตลอดจนคนกับสิ่งเหนือธรรมชาติ โดยผ่านกระบวนการทางจารีตประเพณี วิถีชีวิต การทำมาหากิน และพิธีกรรมต่าง ๆ ซึ่งถือได้ว่าเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนานของชุมชน เป็นสิ่งที่มีคุณค่าที่แสดงถึงความมี“อัตลักษณ์” ของชุมชนกับวิถีชีวิตที่เชื่อมโยงกับธรรมชาติผ่านภูมิปัญญาท้องถิ่นได้อย่างชัดเจน ควรค่าแก่การเรียนรู้และได้รับการส่งเสริมสนับสนุนต่อไป 

2) การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากกัญชงและประโยชน์ของกัญชงได้ผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย และเป็นการใช้ประโยชน์จากกัญชงได้ทุกส่วน ซึ่งผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาขึ้น ได้แก่ สบู่ก้อนกัญชง สบู่เหลวกัญชง แชมพูกัญชง เซรั่มกัญชง มาส์คหน้ากัญชง มัจฉะกัญชง งานถักมงคล เสื้อผ้า ได้แก่ เสื้อคลุม และชุดแฟชั่น ยาหม่องกัญชง กระเป๋าสตางค์ลายปักผ้าใยกัญชง และกระเป๋าสะพายลายผ้ากัญชง   

3) ผลจากการจัดอบรมให้ความรู้เรื่องการตลาดให้กับกลุ่มนวัตกร โดยให้ได้จัดทำเวปไซด์ของกลุ่มผู้ประกอบการกัญชงโดยใช้ชื่อเว็บว่า WWW.Hemp-tak.com และได้มีการพัฒนาแบรนด์จากการออกแบบโลโก้ที่ทางสถาบันได้ร่วมกับกลุ่มนวัตกรออกแบบได้โลโก้ ภายใต้ Brand “พบกัญ”