การพัฒนาระบบสุขภาวะของผู้สูงอายุอย่างยั่งยืนโดยใช้ทุนชุมชนเป็นฐานในเขตพื้นที่เมือง จังหวัดพิษณุโลก

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบทบาทของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการพัฒนาระบบสุขภาวะของผู้สูงอายุ โดยใช้ทุนชุมชนเป็นฐาน ในเขตพื้นที่เมือง จังหวัดพิษณุโลก 2) หาแนวทางการพัฒนาระบบสุขภาวะของผู้สูงอายุ โดยใช้ทุนชุมชนเป็นฐาน ในเขตพื้นที่เมือง จังหวัดพิษณุโลก การวิจัยในครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research Method) โดยใช้การศึกษาภาคสนาม เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยตนเองจากพื้นที่จริง (Field Research) ด้วยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) กับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key Informants) พิจารณาจากผู้ที่มีบทบาทหน้าที่และผู้ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กลุ่มที่ 1 เจ้าหน้าที่ภาครัฐที่เกี่ยวข้อง และกลุ่มที่ 2 ภาคประชาชนและภาคเอกชน  มีพื้นที่ที่เป็นกรณีศึกษา (Case Study) จำนวน 1 พื้นที่ คือ พื้นที่เขตเมือง ได้แก่ เทศบาลตำบลพลายชุมพล จังหวัดพิษณุโลก โดยใช้เครื่องมือและเทคนิคในการเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่ แนวคำถามการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) กับกลุ่มเจ้าหน้าที่ภาครัฐ จำนวน 4 คน และ ภาคประชาชนจำนวน 4 คนโดยการวิเคราะห์ข้อมูลจากการสัมภาษณ์เจาะลึก (In-depth Interview) จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key-Informants) และวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) นำข้อมูลที่ได้ทั้งหมดมาตรวจสอบร่วมกันเพื่อที่จะจัดหมวดหมู่ข้อมูลและคัดเลือกข้อมูลที่ตรงตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย จากนั้นนำสู่การนำเสนอข้อมูลเชิงการพรรณนา (Descriptive) ซึ่งเป็นการเขียนอธิบายและให้ความละเอียดของเนื้อหาและสิ่งที่ได้ค้นพบในงานวิจัยจนนำไปสู่การอภิปรายผล

          ผลการศึกษาวิจัยพบว่า (1) บทบาทของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการพัฒนาระบบสุขภาวะของผู้สูงอายุ โดยใช้ทุนชุมชนเป็นฐาน ในเขตพื้นที่เมือง จังหวัดพิษณุโลก หน่วยงานต่าง ๆ ในตำบลพลายชุมพลมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาระบบสุขภาวะผู้สูงอายุ โดยใช้ทุนชุมชนเป็นฐานที่เน้นการบูรณาการและการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ได้แก่ 1) โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพส่วนตำบล ให้บริการดูแลสุขภาพร่างกายและจิตใจ เช่น การเยี่ยมบ้าน การจัดการอบรม Caregiver และการตรวจสุขภาพเป็นประจำ 2) วัดและพระสงฆ์ สนับสนุนการดูแลด้านจิตวิญญาณ เช่น การจัดกิจกรรมสมาธิและการอบรมเพื่อเสริมสร้างความสงบ 3) โรงเรียนผู้สูงอายุ ทำหน้าที่เสริมสร้างความเข้มแข็งทางสังคมผ่านการเรียนรู้และการสร้างอาชีพ เช่น การฝึกทักษะการทำขนมและผลิตภัณฑ์พื้นบ้าน และ 4) เทศบาลพลายชมพล สนับสนุนงบประมาณและกิจกรรมเพื่อพัฒนาทุนมนุษย์ เช่น การส่งเสริมอาชีพและการจัดกิจกรรมทางวัฒนธรรม บทบาทเหล่านี้เน้นการใช้ทุนชุมชน เช่น ทุนมนุษย์ ทุนสังคม และทุนวัฒนธรรม เพื่อสร้างระบบสุขภาวะที่ตอบสนองต่อความต้องการของผู้สูงอายุอย่างยั่งยืน และ 5) เครือข่ายจิตอาสาและ อสม. มีบทบาทในการดูแลผู้สูงอายุติดบ้าน ติดเตียง และผู้สูงอายุที่ต้องการความช่วยเหลือในชุมชน (2) ผลการศึกษาแนวทางการพัฒนาระบบสุขภาวะของผู้สูงอายุ พบว่าแนวทางการพัฒนาระบบสุขภาวะของผู้สูงอายุที่มีประสิทธิภาพต้องอาศัยการใช้ทุนชุมชนในมิติต่าง ๆ ได้แก่ 1) ด้านร่างกาย การส่งเสริมการออกกำลังกาย การตรวจสุขภาพประจำปี และการจัดหาอุปกรณ์ทางการแพทย์ 2) ด้านจิตใจ การจัดกิจกรรมสมาธิ การสนับสนุนด้านจิตวิญญาณ และการส่งเสริมให้ผู้สูงอายุได้มีพื้นที่ระบายความรู้สึก 3) ด้านสังคม การจัดกิจกรรมกลุ่มในโรงเรียนผู้สูงอายุ เช่น การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และการส่งเสริมการเข้าร่วมงานบุญและประเพณี และ 4) ด้านสภาพแวดล้อม การปรับปรุงบ้านเรือนของผู้สูงอายุให้ปลอดภัย การพัฒนาพื้นที่ส่วนกลางในชุมชน เช่น วัดและศูนย์ชุมชน การดำเนินการเหล่านี้ต้องอาศัยการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน รวมถึงการเชื่อมโยงเครือข่ายทั้งในชุมชนและนอกชุมชน