ทุนทางวัฒนธรรมกับการพัฒนาท้องถิ่น: แนวทางการจัดการระบบเศรษฐกิจชุมชนยุคปกติวิถีใหม่
คำสำคัญ:
ทุนทางวัฒนธรรม , การพัฒนาท้องถิ่น, การจัดการ, ระบบเศรษฐกิจชุมชน, ยุคปกติวิถีใหม่บทคัดย่อ
บทความเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์มุ่งศึกษานิยามความหมายและลักษณะเฉพาะของทุนทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้กับวิธีการเสริมสร้างศักยภาพชุมชนเพื่อเพิ่มมูลค่าทุนทางวัฒนธรรมกับการพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืนด้วยทฤษฎีระบบเศรษฐกิจชุมชนและประยุกต์ใช้ร่วมกับแนวคิดทฤษฎีอื่น ๆ อย่างผสมผสาน อันได้แก่ ทฤษฎีศักยภาพการพัฒนา, ทฤษฎีการกระทำทางสังคม, ทฤษฎีการเติบโตและการพัฒนาเศรษฐกิจ, ทฤษฎีความจำเป็นพื้นฐานมุ่งเน้นการพัฒนา, ทฤษฎีการพัฒนาชนบทแบบผสมผสาน และทฤษฎีใหม่ เพื่อหาแนวทางการจัดการระบบเศรษฐกิจชุมชนในยุคปกติวิถีใหม่ให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด โดยพบว่า ชุมชนควรมีกระบวนการเพิ่มศักยภาพทุนทางวัฒนธรรมควบคู่ไปกับการพัฒนาท้องถิ่นเชิงบูรณาการ เพื่อเสริมสร้างการจัดการระบบเศรษฐกิจชุมชนในยุคปกติวิถีใหม่ได้อย่างยั่งยืน โดยมีแนวทาง ดังนี้ 1) การมีระบบเศรษฐกิจสร้างสรรค์ 2) การมีส่วนร่วมของชุมชน 3) การริเริ่มการพัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชนโดยแกนนำท้องถิ่น 4) การประสานงานระหว่างองค์กรภาคีเครือข่าย 5) การสร้างรูปแบบของการพัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชนร่วมกันภายในท้องถิ่น และ 6) การพัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชนต้องเป็นกระบวนการที่มีความต่อเนื่อง
เอกสารอ้างอิง
กมลพร กัลยาณมิตร. (2564). การนำกลยุทธ์การบริหารสู่การปฏิบัติในรูปแบบความปกติใหม่ (New Normal). วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 6(4), 402-422.
กัญญารัตน์ แก้วกมล, นิติคุณ ท้าวทอง, สุปวีณ์ รสรื่น, อนุศิษฎ์ เพชรเชนทร์, อมรรัตน์ รัตนสุภา และจันทรัศม์ ภูติอริยวัฒน์. (2564). การใช้ทุนทางวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 11(1), 75-91.
จิดาภา เร่งมีศรีสุข, ชนิดาภา กระแจะจันทร์, สมพงษ์ เกษานุช, นันทยา คงประพันธ์ และนภัทร์ แก้วนาค. (2566). รูปแบบการสร้างเสริมระบบการบริหารจัดการเศรษฐกิจชุมชนแบบมีส่วนร่วมวิถีปกติใหม่ ของชุมชนลำไทร อ.วังน้อย จ.พระนครศรีอยุธยา. วารสารสหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 6(1), 58-70.
จักรวาล สุขไมตรี. (2561). เทคนิคการประสานงานในองค์การ. วารสารวิชาการแพรวากาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, 5(2), 263-276.
ชวดี โกศล. (2561). การบริหารจัดการทุนทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ ในเขตพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทย. วารสารนวัตกรรมการบริหารและการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์, 6(2), 64-73.
ชัยอนันต์ สมุทวณิช. (2540). วัฒนธรรมคือทุน. กรุงเทพมหานคร: บริษัทสุขุมและบุตร จํากัด.
ณัฏฐวุฒิ ทรัพย์อุปถัมภ์. (2558). ทฤษฎีและหลักการพัฒนาชุมชน. จันทบุรี: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี.
ดารณี พลอยจั่น. (2559). ทุนทางวัฒนธรรมของชาวเขาเผ่าม้งกับกลยุทธ์ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 4(1), 6-17.
นภางค์ คงเศรษฐกุล. (2548). เศรษฐกิจชุมชนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง: กลไกการพัฒนาอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า, 3(1), 4-15.
ประเวศ วะสี. (2542). เศรษฐกิจพอเพียงและประชาสังคม แนวทางพลิกฟื้นเศรษฐกิจสังคม.กรุงเทพฯ: หมอชาวบ้าน.
พระปลัดวีระศักดิ์ ปุกคำ. (2566). การเปลี่ยนแปลงและผลกระทบทางสังคมหลังเกิดโรคระบาดโควิค 19. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์, 6(1), 93-109.
พัชราภรณ์ คชินทร์. (2565). ความเป็นไทยกับบทบาทการเป็นทุนทางวัฒนธรรมและทุนทางสังคมในการท่องเที่ยวไทย. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา, 10(2), 1-22.
พัชราวลัย มีทรัพย์, ธนสาร เพ็งพุ่ม, นงลักษณ์ ใจฉลาด และธิปไตย สุนทร. (2559). การศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น เทศบาลตำบลพลายชุมพล อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก. วารสารครุพิบูล, 3(2), 62-75.
ไพบูลย์ พงษ์แสงพันธ์ และยุวดี รอดจากภัย. (2557). การมีสวนร่วมของชุมชนในการส่งเสริมสุขภาพผูสูงอายุในภาคตะวันออกของประเทศไทย. วารสารสาธารณสุขมหาวิทยาลัยบูรพา, 9(2), 13-20.
มูลนิธิชัยพัฒนา. (2538). ทฤษฎีใหม่ - New Theory. สืบค้นเมื่อ 24 มิถุนายน 2568, เข้่าถึงได้จาก http://kanchanapisek.or.th/knowledge/new-theory.th.html
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่น.
รัตนะ บัวสนธิ์. (2535). การพัฒนาหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอนเพื่อการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น : กรณีศึกษาชุมชนแห่งหนึ่งในเขตภาคกลางตอนล่าง. ปริญญานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
วิธวิทย์ ประสานศักดิ์ทวี, จารุวรรณ ขำเพชร และกัมปนาท บริบูรณ์. (2560). การจัดการศึกษาตลอดชีวิตโดยใช้ทุนทางวัฒนธรรมของชนเผ่า ญัฮกุร. วารสารวิชาการ Veridian E-Journal, Silpakorn University สาขามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์และศิลปะ, 10(2), 110-123.
วิชิต นันทสุวรรณ. (2544). วิสาหกิจชุมชนทิศทางใหม่ของการพัฒนา. ใน เสรี พงศ์พิศ, วิชิต นันทสุวรรณ และจำนงค์ แรกพินิจ (บรรณาธิการ). วิสาหกิจชุมชน : แผนแม่บท แนวคิด แนวทาง ตัวอย่าง ร่างพระราชบัญญัติ (น. 1-31). กรุงเทพฯ: เจริญวิทย์การพิมพ์.
ศรุตานนท์ ชอบประดิษฐ์. (2563). วิกฤตโควิด 19 ส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงทางสังคมอย่างไร. วารสารชัยภูมิปริทรรศน์, 3(2), 1-14.
ศิวัช ศรีโภคางกุล และยุทธศาสตร์ หน่อแก้ว. (2560). ถอดบทเรียนการมีส่วนร่วมของประชาชนในโครงการแก้ไขปัญหาความยากจนตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง พื้นที่ตำบลในเมือง อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 4(1), 107-127.
สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์กรมหาชน). (2558). คู่มือสนับสนุนการพัฒนาระบบเศรษฐกิจและทุนชุมชน. กรุงเทพฯ: สำนักสนับสนุนขบวนองค์กรชุมชน สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน).
สนธยา พลศรี. (2544). ทฤษฎีและหลักการพัฒนาชุมชน (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: โอเดียนสโตร์.
สมศักดิ์ ศรีสันติสุข. (2546). สังคมวิทยาชุมชน : หลักการศึกษา วิเคราะห์ และปฏิบัติงานชุมชน. ขอนแก่น: ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
______. (2549). สังคมวิทยาความเป็นท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. ขอนแก่น: ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
______. (2550). สังคมวิทยาวัฒนธรรม : มิติการพัฒนา. ขอนแก่น: ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
______. (2550). การประเมินและสังเคราะห์สถานภาพองค์ความรู้การวิจัยวัฒนธรรมภาคตะวันออกเฉียงเหนือ : ความหลากหลายทางชาติพันธุ์. วารสารภาษาและวัฒนธรรม,
(1-2), 35-49.
______. (2551). สังคมไทย. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
______. (2552). สังคมวิทยากลุ่มชาติพันธุ์ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. ขอนแก่น: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
______. (2556). การเปลี่ยนแปลงประชาคมหมู่บ้าน : การขยายตัวและความยั่งยืน
ในชุมชนบ้านคุ้มตำบลคูเมือง อำเภอมหาชนะชัย จังหวัดยโสธร. วารสารรามคำแหง
ฉบับมนุษยศาสตร์, 32(1), 17-36.
______. (2558). โสวัฒนธรรมอีสาน. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม.
สมศักดิ์ ศรีสันติสุข และยุทธศาสตร์ หน่อแก้ว. (2567). ระบบความเชื่อกับวิถีชีวิตวัฒนธรรม: พรมแดนแห่งความรู้ของการวิจัยวัฒนธรรมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารบริหาร
รัฐกิจ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย, 7(2), 81-100.
สุวิไล เปรมศรีรัตน์. (2533). วิธีป้องกัน รักษาโรคแบบพื้นบ้านชาวขมุ และสนทนาสาธารณสุขการแพทย์ไทย – ขมุ. รายงานการวิจัย สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อพัฒนาชนบท มหาวิทยาลัยมหิดล, นครปฐม.
สังสิต พิริยะรังสรรค์. (2541). เศรษฐกิจชุมชนพึ่งตนเองฉบับมหาดไทย: ประเทศยากจนประชาชน
มั่งคั่ง. ในเศรษฐกิจชุมชน พึงตนเอง: แนวความคิดและยุทธศาสตร์. กรุงเทพฯ: กระทรวงมหาดไทย กรมการปกครอง.
สัญญา สัญญาวิวัฒน์. (2547). ทฤษฎีและกลยุทธ์การพัฒนาสังคม. พิมพ์ลักษณ์, กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เสรี พงศ์พิศ. (2545). “วิสาหกิจชุมชนไม่ใช่ธุรกิจชุมชน” วิสาหกิจชุมชนกลไกเศรษฐกิจฐานราก. กรุงเทพฯ: บริษัทเอดิสันเพรส จํากัด.
หทัยชนก คะตะสมบูรณ์. (2563). การพัฒนาศักยภาพของชุมชนเพื่อสร้างเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาตำบลเนินศาลา อำเภอโกรกพระ จังหวัดนครสวรรค์. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 8(2), 473-488.
อัครเจตน์ ชัยภูมิ. (2559). แนวคิดเศรษฐกิจชุมชน: เหลียวหลัง แลหน้า นำพาเศรษฐกิจชุมชนสู่
ทางรอด. วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 5(2).
อัจฉรา ศรีพันธ์. (2553). เศรษฐกิจสร้างสรรค์: เขามั่งคั่งจากความคิดกันอย่างไร. วารสารวิทยาการจัดการและสารสนเทศ, 5(2), 94-98.
อัญธิชา มั่นคง. (2560). บทบาทของทุนทางวัฒนธรรมกับการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน กรณีศึกษาชุมชนในตำบลบ้านตุ่น อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา. วารสารวิจัยและพัฒนามหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, 12(39), 90-100.
เอกวิทย์ ณ ถลาง. (2544). ภาพรวมภูมิปัญญาไทย. กรุงเทพฯ: อมรินทร์.
Howkins, J. (2001). The Creative Economy: How People Make Money from Ideas. London: Allen Lane.
Jacobs, J. (2024). Rostow's 5 Stages of Economic Growth and Development. Retrieved 24 June 2025, from https://www.thoughtco.com/rostows-stages-of-growth-development-model-1434564#:~:text=
McKercher, B., & du Cross, H. (2002). Cultural Tourism: The Partnership between Tourism and Cultural Heritage Management. New York: Haworth Hospitality Press.
Mhalla, M. (2020). The Impact of Novel Corona virus (Covid-19) on the Global Oil and Aviation Markets. Journal of Asian Scientific Research, 10(2), 96-104.
Neufeldt, V., & Guralnik, D. B. (1988). Webster’s New World Dictionary of American English. New York, NY: Webster’s New World.
Nicola, M., Alsafi, Z., Sohrabi, C., Kerwan, A., Al-Jabir, A., Iosifidis, C., Agha, M., & Agha, R. (2020). The socio-economic implications of the coronavirus pandemic (COVID-19): A review. International Journal of Surgery, 78, 185-193.
Ramsey, G. (2024). Cultural Capital Theory Of Pierre Bourdieu. Retrieved 24 June 2025, from https://www.simplypsychology.org/cultural-capital-theory-of-pierre-bourdieu.html
Reeder, W. W. (1974). Some Aspects of the Informal Social Participation of Farm Families in New York State. Cornell University. (Unpublished Ph.D. Dissertation).
Suzuki, N., & Srisontisuk, S. (2012). Dynamics of Civil Society Movement in Northeast Thailand (ed.). Khon Kaen: Printing House of Khon Kaen University.
Suzuki, N., & Srisontisuk, S. (2016). Civil Society Movement and Development in Thailand and Lao PDR (ed). Khon Kaen: Khon Kaen University Printing House.
United Nations Economic Commission for Europe (UNECE). (n.d.). Inter-agency coordination. Retrieved 27 June 2025, from https://unece.org/inter-agency-coordination
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารการจัดการและพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ประกาศเกี่ยวกับลิขสิทธิ์
- เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงพิมพ์กับวิทยาลัยการจัดการและพัฒนาท้องถิ่นถือเป็นข้อคิดเห็น และความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
- บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวิทยาลัยการจัดการและพัฒนาท้องถิ่นถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวารสารวิทยาลัยการจัดการและพัฒนาท้องถิ่น หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่ง ส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อการกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวิทยาลัยการจัดการและพัฒนาท้องถิ่นก่อนเท่านั้น
