กลยุทธ์การบริหารความเสี่ยงเพื่อพัฒนามหาวิทยาลัยสู่ระดับมหาวิทยาลัยชั้นนำของโลก:  บริบทของสถาบันอุดมศึกษาของประเทศไทย

เอื้อมเดือน แก้วสว่าง; ศุทธิดา ชวนวัน

ผู้แต่ง

เอื้อมเดือน แก้วสว่าง นักวิเคราะห์นโยบายและแผน (ชำนาญการพิเศษ), สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล
ศุทธิดา ชวนวัน รองศาสตราจารย์ ดร., สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

การบริหารความเสี่ยง, ระดับมหาวิทยาลัยชั้นนำของโลก , สถาบันอุดมศึกษา

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อวิเคราะห์แนวคิดและกรอบการบริหารความเสี่ยงที่เหมาะสมสำหรับสถาบันอุดมศึกษาของไทย ศึกษาปัจจัยเสี่ยงหลักที่มหาวิทยาลัยไทยต้องเผชิญ และเสนอแนวทางเชิงกลยุทธ์เพื่อพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันระดับสากล โดยใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสารผ่านการทบทวน วิเคราะห์ และสังเคราะห์วรรณกรรมทั้งในประเทศและต่างประเทศ ภายใต้แนวคิดการบริหารความเสี่ยงแบบองค์รวม และมาตรฐานสากล เช่น COSO และ ISO 31000 ผลการศึกษาพบว่า กรอบการบริหารความเสี่ยงที่เหมาะสมคือการประยุกต์ใช้ Enterprise Risk Management หรือ ERM ที่บูรณาการเข้ากับยุทธศาสตร์ของมหาวิทยาลัย ร่วมกับการจัดทำ Risk Profile เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ ปัจจัยเสี่ยงสำคัญ ได้แก่ ความเสี่ยงด้านการเงินจากงบประมาณรัฐที่ลดลงและการแข่งขันระดับนานาชาติ ความเสี่ยงด้านคุณภาพวิชาการและการวิจัย จากข้อจำกัดในการผลิตผลงานระดับสากลและการพัฒนาหลักสูตรให้สอดคล้องกับตลาดแรงงาน ความเสี่ยงด้านเทคโนโลยีและความมั่นคงทางไซเบอร์ รวมถึงความเสี่ยงด้านกฎระเบียบและการปฏิบัติตามข้อบังคับแนวทางเชิงกลยุทธ์ที่เสนอ ได้แก่ การวางระบบบริหารความเสี่ยงเชิงกลยุทธ์ การกำหนดระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้ การใช้เทคโนโลยี เช่น ปัญญาประดิษฐ์และการวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่เพื่อคาดการณ์ความเสี่ยง และการสร้างความร่วมมือระหว่างภาคการศึกษา ภาครัฐ และภาคเอกชน ผลการศึกษานี้สามารถใช้เป็นแนวทางให้ผู้บริหารมหาวิทยาลัยพัฒนาระบบบริหารความเสี่ยงเชิงรุก เพื่อเพิ่มความสามารถในการแข่งขันและปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงระดับโลกได้อย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2566). รายงานสรุปผลการใช้จ่ายงบประมาณ พ.ศ. 2566. สืบค้นจาก https://www.mhesi.go.th/index.php/stg-policy/download/244/9852/26.htmlกระทรวงอุดมศึกษา

กุลพัทธ์ กุลชาติดิลก, พันธ์งาม อัครเดช, & สืบเสาะ สืบสาย. (2566). พัฒนาสถาบันอุดมศึกษาให้เป็นองค์การแห่งนวัตกรรมการศึกษาด้วยแนวคิดเกณฑ์คุณภาพการศึกษาเพื่อการดำเนินการที่เป็นเลิศ. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 5(3), 747–758.

นุกูล แดงภูมี. (2564). การบริหารความเสี่ยงทั่วทั้งองค์กร (Enterprise Risk Management: ERM) เครื่องมือบริหารเชิงรุกปัจจัยความสำเร็จขององค์กร. วารสารวิจัยราชภัฏธนบุรีรับใช้สังคม, 7(1), 54–71.

รัชดาวรรณ กระสินธุ์. (2564). การบริหารความเสี่ยงในโรงเรียนสังกัดมูลนิธิแห่งสภาคริสตจักรในประเทศไทย (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.

รุ่งแก้ว พุ่มโพธิ์. (2566). อุดมศึกษาไทยกับก้าวใหม่สู่การจัดอันดับมหาวิทยาลัยระดับโลก. วารสารการวิจัยการบริหารการพัฒนาการวิจัยการบริหารการพัฒนา, 13(3), 872-884.

Chowdhury, S., Sarkar, A., Paul, S. K., & Shukla, N. (2023). Blockchain technology adoption for managing risks in operations and supply chain management: Evidence from the UK. Annals of Operations Research, 327(1), 1–36. https://doi.org/10.1007/s10479-021-04487-1

COSO. (2017). Enterprise risk management – Integrating with strategy and performance. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission.

Fraser, J. R. S., Quail, R., & Simkins, B. (2021). Enterprise risk management: Today's leading research and best practices for tomorrow's executives (2nd ed.). NJ: Wiley.

Hubbard, D. W. (2020). The failure of risk management: Why it's broken and how to fix it (2nd ed.). NJ: Wiley.

ISO. (2018). ISO 31000: Risk management – Guidelines. International Organization for Standardization.

Narawish, C., & Lohakulwich, P. (2023). Challenges of research universities in Thailand in the era of education disruption. NIDA Development Journal, 61(2), 82–101. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/NDJ/article/view/256901

NIST. (2024). Cybersecurity framework 2.0. National Institute of Standards and Technology.

OECD. (2023). Education at a glance 2023: OECD indicators. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/2023/09/education-at-a-glance-2023_581c9602.html

Yokoyama, K. (2018). The rise of risk management in the universities: a new way to understand quality in university management. Quality in Higher Education, 24(1), 3–18.