ปัญญาประดิษฐ์กับการเสริมสร้างศักยภาพงานบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ในยุคของการปฏิวัติดิจิทัลที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) เข้ามามีบทบาทสำคัญในทุกภาคส่วน ห้องสมุดและงานบรรณารักษศาสตร์ย่อมไม่สามารถหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ได้ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทของเทคโนโลยี AI ในการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างและรูปแบบการดำเนินงานของห้องสมุดสมัยใหม่ และการเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) โดยเฉพาะ SDG4 ด้านการศึกษาที่มีคุณภาพและการเรียนรู้ตลอดชีวิต ผ่านการศึกษาเอกสารและการวิเคราะห์แนวโน้มที่เกิดขึ้นในระดับสากล
จากการศึกษาพบว่า ห้องสมุดสมัยใหม่ได้ผ่านการปรับเปลี่ยนบทบาทอย่างมาก จากผู้ให้บริการข้อมูลรายเดียวสู่การเป็นศูนย์กลางบริการสารสนเทศเชิงบูรณาการ โดยเทคโนโลยี AI มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาบริการ 6 ด้านหลัก ได้แก่ 1) ระบบสนทนาอัตโนมัติและผู้ช่วยเสมือน ที่ให้บริการตอบคำถามและช่วยเหลือผู้ใช้ตลอด 24 ชั่วโมง 2) ระบบแนะนำและการค้นพบข้อมูลอัจฉริยะ ที่วิเคราะห์พฤติกรรมผู้ใช้เพื่อแนะนำทรัพยากรที่ตรงความต้องการเฉพาะบุคคล 3) ระบบค้นหาข้อมูลอัจฉริยะ ที่ประมวลผลภาษาธรรมชาติและให้ผลลัพธ์ที่เกี่ยวข้องสูง 4) ระบบรักษาความปลอดภัย ที่ใช้การวิเคราะห์ภาพและพฤติกรรมเพื่อป้องกันการสูญหายของทรัพยากร 5) การจัดหมวดหมู่และการทำรายการอัตโนมัติ ที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการคอลเลกชัน และ 6) การจัดการทรัพยากรและสินค้าคงคลัง ที่ครอบคลุมการพยากรณ์ความต้องการ การคำนวณปริมาณการสั่งซื้อใหม่ และการจัดการทรัพยากรแบบหลายสาขา
ในด้านการศึกษา เทคโนโลยี AI ได้แสดงศักยภาพในการสนับสนุน SDG4 ผ่านการพัฒนาระบบการเรียนรู้แบบปรับตัว ระบบคาดการณ์ผลการเรียน ระบบจัดการทรัพยากรการศึกษา และระบบวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อการตัดสินใจทางการศึกษา ทั้งยังสนับสนุนการเรียนรู้ตลอดชีวิตผ่านการปรับเนื้อหาตามวัยและการสร้างเส้นทางการเรียนรู้เฉพาะบุคคล
โอกาสและความท้าทายที่เกิดขึ้นจากการนำเทคโนโลยี AI มาใช้ในงานห้องสมุดนั้น ในด้านโอกาส บรรณารักษ์สามารถยกระดับบทบาทจากผู้จัดเก็บข้อมูลไปสู่การเป็นผู้จัดการความรู้และที่ปรึกษาการเรียนรู้ มีเวลาในการพัฒนาบริการสร้างสรรค์มากขึ้น และสามารถทำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ ได้ดีขึ้น ส่วนความท้าทายหลัก ได้แก่ การพัฒนาทักษะด้านเทคโนโลยี การจัดการการเปลี่ยนแปลง การจัดการความกังวลเรื่องความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัยของข้อมูล และการรักษาสมดุลระหว่างประสิทธิภาพที่เพิ่มขึ้นกับการรักษาความเป็นมนุษย์ในการให้บริการ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกเรื่องที่ลงตีพิมพ์จะได้รับการตรวจอ่านโดยผู้ทรงคุณวุฒิ ความคิดเห็นและบทความที่ปรากฏในวารสารนี้ เป็นของผู้เขียนซึ่งมิใช่เป็นความคิดเห็นของคณะผู้จัดทำ และมิใช่ความรับผิดชอบของสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ การนำบทความในวารสารนี้ไปตีพิมพ์ซ้ำต้องได้รับอนุญาตจากคณะผู้จัดทำ
All articles submitted for publication will be reviewed by the academic reviewers. The editorial board and TLA claim no responsibility for the content or opinions expressed by the authors of individual articles or columns in this journal. Reprinting of any articles in this journal must be permitted by the editorial board.
เอกสารอ้างอิง
Appleton, L. (2024). AI and academic libraries: What's all the fuss about? New Review of Academic Librarianship, 30(1), 1-10. https://doi.org/10.1080/13614533.2024.2356474
Cox, A. (2022). How artificial intelligence might change academic library work: Applying the competencies literature and the theory of the professions. Journal of the Association for Information Science and Technology, 74(3), 367-380. https://doi.org/10.1002/asi.24635
Friesen, E., Tanna, H., and Roy, A. (2023). Artificial intelligence in subject-specific library work: Trends, perspectives, and opportunities. Canadian Journal of Academic Librarianship, 9, 1-26. https://doi.org/10.33137/cjal-rcbu.v9.39951
Hervieux, S., and Wheatley, A. (2021). Perceptions of artificial intelligence: A survey of academic librarians in Canada and the United States. The Journal of Academic Librarianship, 47(1), 102270. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2020.102270
Kaushal, V., and Yadav, R. (2022). The role of chatbots in academic libraries: An experience-based perspective. Journal of the Australian Library and Information Association, 71(3), 215-237. https://doi.org/10.1080/24750158.2022.2106403
Kulkov, I. (2024). Artificial intelligence‐driven sustainable development: Examining organizational, technical, and processing approaches to achieving global goals. Sustainable Development, 32(3), 1-18. https://doi.org/10.1002/sd.2773
Liau, Y. C. (2024). Exclusive! experience NLB's Gen AI-powered ChatBook to discover Singapore's history. OpenGov Asia. Retrieved from https://opengovasia.com/2024/09/13/exclusive-experience-nlbs-gen-ai-powered-chatbook-to-discover-singapores-history/
Lo, L. S. (2024). Evaluating AI literacy in academic libraries: A survey study with a focus on U.S. employees. College & Research Libraries, 85(5), 635-658. https://doi.org/10.5860/crl.85.5.635
Lund, B. D., Wang, T., Mannuru, N. R., Nie, B., Shimray, S., and Wang, Z. (2023). ChatGPT and a new academic reality: Artificial intelligence‐written research papers and the ethics of the large language models in scholarly publishing. Journal of the Association for Information Science and Technology, 74(5), 570-581. https://doi.org/10.1002/asi.24750
Malan, D. J. (2024). "Quacking" into computer programming. Harvard John A. Paulson School of Engineering and Applied Sciences. Retrieved from https://seas.harvard.edu/news/2024/01/quacking-computer-programming
Musikorn, S., and Keerin, P. (2021). Development of PSRU-LIB Line Bot services support systems with WALAI AutoLib for service support systems for library 4.0. Journal of Technology Management, Mahasarakham Rajabhat University, 8(1), 165-176.
Rodriguez, S., and Mune, C. (2022). Uncoding library chatbots: Deploying a new virtual reference tool at the San Jose State University library. Reference Services Review, 50(3/4), 392-405. https://doi.org/10.1108/RSR-05-2022-0020
Singh, V. K., Singh, P., Karmakar, M., Leta, J., and Mayr, P. (2024). Artificial intelligence for Sustainable Development Goals: Bibliometric patterns and concept evolution trajectories. Sustainable Development, 32(2), 758-775. https://doi.org/10.1002/sd.2706
Vinuesa, R., Azizpour, H., Leite, I., Balaam, M., Dignum, V., Domisch, S., Felländer, A., Langhans, S. D., Tegmark, M., and Fuso Nerini, F. (2020). The role of artificial intelligence in achieving the sustainable development goals. Nature Communications, 11(1), 233. https://doi.org/10.1038/s41467-019-14108-y
