สถาบัน GLAM: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ และการวิเคราะห์บรรณมิติ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการวิเคราะห์บรรณมิติของบทความวิจัยเกี่ยวกับสถาบัน GLAM (หอศิลป์ ห้องสมุด หอจดหมายเหตุ และพิพิธภัณฑ์) ในฐานข้อมูล SCOPUS ในช่วงปี ค.ศ. 1940–2025 โดยใช้ VOSviewer และ Bibliometrix with R พบว่ามีจำนวนทั้งสิ้น 327 รายการ โดยแนวโน้มการวิจัยเพิ่มขึ้น นักวิจัยที่ตีพิมพ์บทความวิจัยมากที่สุด คือ Candela, Gustavo ประเทศต้นสังกัดที่มีจำนวนบทความวิจัยมากที่สุด คือ ประเทศสหราชอาณาจักร สำหรับสถาบันต้นสังกัดของผู้แต่งที่ได้รับการอ้างถึงจำนวนมากที่สุด คือ มหาวิทยาลัยลีดส์ สำหรับวารสารที่เผยแพร่มากที่สุด คือ วารสาร Journal of Open Humanities Data ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่ม Q3 และมีค่า H-index เท่ากับ 4 หัวข้อวิจัยสามารถแบ่งออกเป็น 8 กลุ่มคลัสเตอร์ ได้แก่ (1) บทบาทของศูนย์ GLAM (2) ข้อมูลเปิด (GLAM open data) (3) มนุษยศาสตร์ดิจิทัล (digital humanities) (4) การกำกับดูแลสถาบัน GLAM (GLAM governance) (5) การค้นคืนสารสนเทศ GLAM (GLAM information retrieval) (6) ทรัพยากรสารสนเทศบนเทคโนโลยีบล็อกเชน (blockchain) (7) สารานุกรมข้อมูลสถาบัน GLAM (8) บทบาทของผู้ใช้ในการสร้างเนื้อหาของสถาบัน GLAM สำหรับแนวโน้มการศึกษาวิจัย พบว่า แบ่งเป็น 4 ช่วงเวลา ดังนี้ (1) ปี ค.ศ. 1940–2014 ยุคบุกเบิกที่ผลงานวิจัยเกี่ยวกับสถาบัน GLAM มีความแยกส่วนกันอย่างชัดเจน (2) ปี ค.ศ. 2015–2019 ยุคเชื่อมโยงความรู้ด้านมรดกทางวัฒนธรรมของกลุ่มสถาบัน GLAM (3) ปี ค.ศ. 2020–2022 ยุคเปลี่ยนผ่านบทบาทของสถาบัน GLAM สู่ความเสมือนจริงในยุคดิจิทัล (4) ปี ค.ศ. 2023–2025 ยุคที่บทบาทของสถาบัน GLAM ได้บูรณาการข้ามศาสตร์กับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ สะท้อนให้เห็นการเปลี่ยนผ่านที่สำคัญของสถาบัน GLAM จากบทบาทดั้งเดิมในฐานะผู้อนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม ไปสู่การเป็นศูนย์กลางข้อมูลเชิงบูรณาการที่ประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ AI เพื่อการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อนในปัจจุบัน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกเรื่องที่ลงตีพิมพ์จะได้รับการตรวจอ่านโดยผู้ทรงคุณวุฒิ ความคิดเห็นและบทความที่ปรากฏในวารสารนี้ เป็นของผู้เขียนซึ่งมิใช่เป็นความคิดเห็นของคณะผู้จัดทำ และมิใช่ความรับผิดชอบของสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ การนำบทความในวารสารนี้ไปตีพิมพ์ซ้ำต้องได้รับอนุญาตจากคณะผู้จัดทำ
All articles submitted for publication will be reviewed by the academic reviewers. The editorial board and TLA claim no responsibility for the content or opinions expressed by the authors of individual articles or columns in this journal. Reprinting of any articles in this journal must be permitted by the editorial board.
เอกสารอ้างอิง
Avdikos, V., Dragouni, M., Michailidou, M., and Pettas, D. (2024). Rethinking GLAMs as commons: a conceptual framework. Open Research Europe, 3,157. https://doi.org/10.12688/openreseurope.16473.2
Borgman, C. L. (2007). Scholarship in the digital age: Information, Infrastructure, and the Internet. MIT Press.
Candela, G., Cuper, M., Holownia, O., Gabriëls, N., Dobreva, M., and Mahey, M. (2024). A systematic review of Wikidata in GLAM institutions: a labs approach. In: Linking Theory and Practice of Digital Libraries: 28th International Conference on Theory and Practice of Digital Libraries, TPDL 2024, Ljubljana, Slovenia, September 24–27, 2024, Proceedings, Part II. (pp. 34–50). Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-031-72440-4_4
Candela, L., Castelli, D., and Nika, I. (2022). Cultural Heritage and its Digital Life: The European Open Science Cloud (EOSC) as a game-changer for GLAMs. Journal of Information Science, 48(2), 159–176. https://doi.org/10.1177/0165551520950246
Champion, E., Bruno, F., Tola, V., Brizzi, A., and Cuzzocrea, G. (2020). The potential of virtual reality for immersive experiences in archaeological heritage. Virtual Archaeology Review, 11(23), 1–13. https://doi.org/10.4995/var.2020.13226
Dempsey, L. (1999). Scientific, industrial, and cultural heritage: A shared approach. Ariadne, (22). Retrieved from http://www.ariadne.ac.uk/issue/22/dempsey/
Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., and Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285–296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070
Durmaz, Ş., Çivilidağ, A., and Işık, M. (2023). Analysis of the studies on green jobs by bibliometric analysis method. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 688. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1220252
Dutta, A. and Mukhopadhyay, P. (2022). Towards unified retrieval system for GLAM institutions in India: Designing a prototype for biblio-cultural information space. Annals of Library and Information Studies, 69(1), 75-91. https://doi.org/10.56042/alis.v69i1.58292
Gooch, M., Kahn, R., and Kugeler, E. (2025). Human perspectives and social infrastructures: Prioritising people in GLAM digitisation. Journal of Open Humanities Data, 11. https://doi.org/10.5334/johd.274
Hjørland, B. (2017). Domain analysis. Knowledge Organization, 44(6), 436–464. https://doi.org/10.5771/0943-7444-2017-6-436
Jubaidi, M. (2021). KONSEP GLAM (GALERY, LIBRARY, ARCHIVE, DAN MUSEUM) SEBUAH KOLABORASI MEDIA INFORMASI DI MUHAMMADIYAH ABAD KE-2 Publication Library and Information Science, 5(1), 35 https://doi.org/10.24269/pls.v5i1.3867
Kennan, M. A., and Lymn, J. (2019). Where is the I(nformation) in GLAM? Education, knowledge and skill requirements of professionals working in GLAM sector institutions. Journal of the Australian Library and Information Association, 68(3), 253–264. https://doi.org/10.1080/24750158.2019.1613708
Kongpoon, K. (2025). Application of learning resources for lifelong learning. Journal of Applied Information Technology, 6(2), 1–14. Retrieved from
https://so09.tci-thaijo.org/index.php/jait_ssru/article/view/4143 [In Thai]
Kraus, S., Breier, M., Lim, W. M., Dabić, M., Kumar, S., Kanbach, D. K., Mukherjee, D., Corvello, V., Chousa, J. P., Liguori, E. W., Palacios-Marqués, D., Schiavone, F., Ferraris, A., Fernandes, C., and Ferreira, J. J. (2022). Literature reviews as independent studies: guidelines for academic practice. Review of Managerial Science, 16(8), 2577. https://doi.org/10.1007/s11846-022-00588-8
Kumar, R. (2025). Bibliometric Analysis: Comprehensive Insights into Tools, Techniques, Applications, and Solutions for Research Excellence. Spectrum of Engineering and Management Sciences, 3(1), 45. https://doi.org/10.31181/sems31202535k
Kwiecien, K., Chansanam, W., and Tuamsuk, K. (2025). Digital cultural heritage in Southeast Asia: Knowledge structures and resources in GLAM institutions. Informatics, 12(3), 96. https://doi.org/10.3390/informatics12030096
Linnenluecke, M. K., Marrone, M., and Singh, A. K. (2019). Conducting systematic literature reviews and bibliometric analyses. Australian Journal of Management, 45(2), 175.
https://doi.org/10.1177/0312896219877678
Logan, M. A., and Liew, C. L. (2023). GLAM Convergence Revisited: An Examination of User Perception and Experience. Journal of Library Administration, 63(8), 1014. https://doi.org/10.1080/01930826.2023.2281340
Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., and The PRISMA Group. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: The PRISMA statement. PLoS Medicine, 6(7), Article e1000097. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000097
Mukdamanee, V. (2022). Art gallery. In: Thai Encyclopedia for Youth by Royal Command of His Majesty the King (Vol. 37, p. 41). Thai Encyclopedia for Youth Project Foundation under the Royal Patronage of His Majesty King Bhumibol Adulyadej the Great. [In Thai]
Mukhlis, and Laugu, N. (2023). Digital convergence and memory information systems in developing the performance of galleries, libraries, archives, and museums (GLAM). In: Gabbay, L.K. (Ed.). Aspects of digital libraries - Digitization, standards, open access, repositories and user’s skills. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.1002054
Net, F., Folia, M., Casals, P., Bagdanov, A. D., and Gómez, L. (2024). EUFCC-340K: A faceted hierarchical dataset for metadata annotation in GLAM collections. arXiv: 2406.02380 [cs.CV]. https://doi.org/10.48550/arxiv.2406.02380
Öztürk, O., Kocaman, R., and Kanbach, D. K. (2024). How to design bibliometric research: an overview and a framework proposal. Review of Managerial Science, 18(11), 3333. https://doi.org/10.1007/s11846-024-00738-0
Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., and Mulrow C. D. (2021) The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. PLoS Medicine, 18(3): e1003583. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1003583
Pratiwi, K. Y., Suprihatin, S., and Setiawan, B. (2020). Analisis Penerapan Konsep GLAM (Gallery, Library, Archives, Museum) di Perpustakaan Bung Karno Blitar. JPUA Jurnal Perpustakaan Universitas Airlangga Media Informasi Dan Komunikasi Kepustakawanan, 9(2), 53. https://doi.org/10.20473/jpua.v9i2.2019.53-62
Pritchard, A. (1969). Statistical Bibliography or Bibliometrics. Journal of Documentation, 25, 348-349.
Rahaman, H., Sun, J., and Ma, X. (2019). Current status and future trends in the application of 3D printing in cultural heritage conservation. Digital Applications in Archaeology and Cultural Heritage, 12, e00102. https://doi.org/10.1016/j.daach.2019.e00102
Ray, J. (2009). Sharks, digital curation, and the education of information professionals. Museum Management and Curatorship, 24(4), 357–368.
Rovira, M. S. i, Jornet, N., and Guallar, J. (2021). El patrimonio universitario desde una perspectiva GLAM. Análisis de los sitios web de las universidades europeas. Revista General de Información y Documentación, 31(2), 521.
https://doi.org/10.5209/rgid.77215
Royal Institute. (2011). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 [Royal Institute dictionary 2011]. Nanmeebooks. [In Thai]
Salse, M., Guallar-Delgado, J., Benito, N. J. i, Bretos, M. P. M., and Silvestre-Canut, J. O. (2024). GLAM metadata in museums and university collections: a state-of-the-art (Spain and other European countries). Global Knowledge Memory and Communication, 73, 477. https://doi.org/10.1108/gkmc-06-2022-0133
Shu, F., and Mongeon, P. (2016). LIS curriculum: An examination of core course content in North American iSchools. Education for Information, 32(4), 361–377. https://doi.org/10.3233/EFI-160995
Terras, M. (2021). The challenge of the data landscape: Infrastructure, governance, and skills in digital humanities and cultural heritage. Big Data & Society, 8(1). https://doi.org/10.1177/20539517211006165
Trant, J. (2009). Coming together: Museums, libraries, and archives. Library Trends, 57(2), 265–282. https://doi.org/10.1353/lib.0.0058
VanderBerg, R. (2012). Converging libraries, archives and museums: overcoming distinctions, but for what gain? Archives and Manuscripts, 40(3), 136. https://doi.org/10.1080/01576895.2012.735826
Voutssas-M., J. (2023). Bibliotecas, archivos y museos: bases para su Convergencia LAM. Investigación Bibliotecológica: archivonomía bibliotecología e información, 37(95), 117. https://doi.org/10.22201/iibi.24488321xe.2023.95.58779
Warren, E., and Matthews, G. (2018). Public libraries, museums and physical convergence: Context, issues, opportunities: A literature review Part 1. Journal of Librarianship and Information Science, 51(4), 1120–1133.
https://doi.org/10.1177/0961000618769720
Wati, A. A., and Rahmi, Rahmi. (2021). LAM (Libraries, Archives, Museums) dalam preservasi pengetahuan. Berkala Ilmu Perpustakaan Dan Informasi, 17(2), 181. https://doi.org/10.22146/bip.v17i2.1722
Weenasonti, V. (2020). จดหมายเหตุคืออะไร [What is an archive?]. National Archives of Thailand. [In Thai].
Yeoh, B. S. A. (1996). Runes of the city: The sacred and the secular in the urban landscape. Cities, 13(5), 287–293. https://doi.org/10.1016/0264-2751(96)00028-5
Zeng, M. L., and Qin, J. (2016). Metadata. (2nd ed.). ALA Neal-Schuman.
Zorich, D. M., Waibel, G., and Erway, R. (2008). Beyond the Silos of the LAMs: Collaboration Among Libraries, Archives and Museums. OCLC Research.
