เปรตในพุทธศาสนาเถรวาท: สัญญะและความหมายสู่การสร้างสรรค์ประติมากรรมร่วมสมัย

วรัญญู พึ่งพิง; บุรินทร์ เปล่งดีสกุล

doi:10.14456/tiat.2026.13

ผู้แต่ง

วรัญญู พึ่งพิง คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
บุรินทร์ เปล่งดีสกุล คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

DOI:

https://doi.org/10.14456/tiat.2026.13

คำสำคัญ:

เปรตในพุทธศาสนาเถรวาท, สัญศาสตร์, การแทนความหมายเชิงสัญลักษณ์, ประติมากรรมร่วมสมัย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเรื่อง เปรตในพุทธศาสนา: สัญญะและความหมายสู่การสร้างสรรค์ประติมากรรมร่วมสมัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาลักษณะของเปรตในพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) ศึกษาวิเคราะห์สัญญะและความหมายของเปรตในพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) เพื่อออกแบบสร้างสรรค์ประติมากรรมร่วมสมัยจากสัญญะและความหมายของเปรตในพระพุทธศาสนา การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสานโดยใช้การวิจัยเอกสารจากคัมภีร์พระไตรปิฎกและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญด้านพุทธศาสนาและผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบศิลปะร่วมสมัย จากนั้นนำข้อมูลมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ตีความเชิงสัญญะ เพื่อนำข้อมูลไปสู่การสร้างสรรค์ผลงานประติมากรรมร่วมสมัย และประเมินผลงานสร้างสรรค์โดยกลุ่มประชาชนทั่วไป ผลการวิจัยพบว่า เปรตในพระพุทธศาสนาเถรวาทเป็นภูมิหนึ่งในอบายภูมิ มีลักษณะรูปลักษณ์และสภาพความเป็นอยู่ที่สะท้อนผลของอกุศลกรรมที่กระทำไว้ในอดีต โดยสามารถจำแนกประเภทของเปรตตามหลักอกุศลกรรมบท 10 ออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ กายทุจริตเปรตหรือเปรตที่เกิดจากอกุศลกรรมทางกาย วจีทุจริตเปรตหรือเปรตที่เกิดจากอกุศลกรรมทางวาจา และมโนทุจริตเปรตหรือเปรตที่เกิดจากอกุศลกรรมทางใจ ซึ่งแต่ละประเภทมีลักษณะทางกายภาพและความทุกข์ที่แตกต่างกัน สะท้อนแนวคิดเรื่องกฎแห่งกรรม การลงโทษ และการเตือนสติทางศีลธรรมในพุทธศาสนา นอกจากนี้การวิเคราะห์เชิงสัญญะยังพบว่า ลักษณะของเปรตเป็นสัญลักษณ์ที่สื่อถึงผลแห่งการกระทำ และนำองค์ความรู้เกี่ยวกับลักษณะและสัญญะของเปรตมาประยุกต์ใช้ในการออกแบบประติมากรรมร่วมสมัยโดยคำนึงถึงการสื่อความหมายเชิงสัญลักษณ์และบริบททางสังคม เพื่อให้ผลงานสร้างสรรค์มีความสอดคล้องกับคติความเชื่อในพระพุทธศาสนา และสามารถถ่ายทอดเนื้อหาไปยังผู้ชมในยุคปัจจุบันได้อย่างเหมาะสม ผลการวิจัยครั้งนี้สามารถใช้เป็นแนวทางในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะร่วมสมัยที่เชื่อมโยงกับมิติทางศาสนาและวัฒนธรรมได้อย่างมีคุณค่า

เอกสารอ้างอิง

ปรวรรณ ดวงรัตน์. (2564). สัญศาสตร์และความหมายที่แปรเปลี่ยน. วารสารสุทธิปริทัศน์. 28(88) : 1-14. URL: https://so05.tci-thaijo.org/index.php/DPUSuthiparithatJournal/article/view/244769

พระครูนิมิตสาธุวัฒน์, พระครูพิศาลสารบัณฑิต, สมเดช นามเกตุ และ พระมหาณัฐพันธ์ สุทสฺสนวิภาณี. (2566). วิเคราะห์เปรตในติโรกุฑฑสูตร. Journal of Roi Kaensarn Academi. 8(5) : 621-632. URL: https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/view/260767

พระประพันธ์ ชาตเมโธ, ศิริโรจน์ นามเสนา และ พระศรีสมโพธิ (2565). ศึกษาวิเคราะห์เปรตในสังคมไทย. วารสารวิจัยวิชาการ. 5(4) : 13-25. URL: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jra/article/view/251135

ภัทรานิษฐ์ เหมาะทอง วนิดา ทองโคตร และ สุพรรณี อึ้งปัญสัตวงศ์. (2561). การกำหนดขนาดตัวอย่างโดยใช้สูตร Yamane. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2569, สืบค้นจาก https://sc2.kku.ac.th/stat/statweb/images/Eventpic/60/Seminar/01_9_Yamane.pdf

ภิกขุคึกฤทธิ์ โสตฺถิผโล. (2563). พุทธวจน ภพภูมิ. ปทุมธานี : มูลนิธิพุทธโฆษณ์.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย มหาวิภังค์ ภาค 1 (เล่มที่ 1). พระนครศรีอยุธยา : สถาบันพระไตรปิฎกศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย อังคุตตรนิกายทสกนิบาต (เล่มที่ 24). พระนครศรีอยุธยา : สถาบันพระไตรปิฎกศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

วิเชียร แสนมี และ ประภาส แก้วเกตุพงษ์. (2563). แนวคิดเรื่องจักรวาลวิทยาในพุทธปรัชญาเถรวาท. Journal of Modern Learning Development. 5(3) : 289-300. URL: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jomld/article/view/242477/165117

Paul, R. (2019). Jacques Derrida and Deconstruction. In The Cambridge Companion to Poststructuralism. Cambridge: Cambridge University Press.

Saussure, F. de. (1959). Course in General Linguistics. (Wade Baskin). New York : Philosophical Library.