การวิเคราะห์มโนทัศน์สังสารวัฏในพุทธปรัชญาเถรวาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษามโนทัศน์สังสารวัฏในปรัชญาตะวันออก 2) ศึกษามโนทัศน์สังสารวัฏในพุทธปรัชญาเถรวาท และ 3) วิเคราะห์มโนทัศน์สังสารวัฏในพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร อาศัยการศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา เอกสารทางวิชาการ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนาเชิงวิเคราะห์ตามแนวอุปนัย
ผลการวิจัยพบว่า
1. มโนทัศน์สังสารวัฏในปรัชญาตะวันออก ได้แก่ ศาสนาสิกข์ ศาสนาฮินดู และศาสนาเชน อธิบายสังสารวัฏในฐานะวงจรแห่งความทุกข์ที่มีรากฐานมาจากกรรม อวิทยา และมายา ซึ่งเป็นปัจจัยที่บดบังความจริงสูงสุด ความไม่ตระหนักรู้ในธรรมชาติที่แท้จริงของชีวิตและโลกส่งผลให้จิตยังคงเวียนว่ายอยู่ในวัฏสงสารอย่างไม่สิ้นสุด โดยแนวทางสู่ความหลุดพ้นมุ่งเน้นการรู้แจ้งภายในเพื่อปลดเปลื้องพันธนาการดังกล่าวและบรรลุโมกษะ
2. มโนทัศน์สังสารวัฏในพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นกระบวนการแห่งการเวียนว่ายตายเกิดของสรรพสัตว์ภายใต้ความสัมพันธ์เชิงเหตุปัจจัย โดยมีอวิชชา ตัณหา และกรรมเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการดำรงอยู่ในภพภูมิต่างๆ การหลุดพ้นจากสังสารวัฏจึงต้องอาศัยการดับเหตุแห่งทุกข์ โดยเฉพาะการกำจัดอวิชชาผ่านการเจริญวิปัสสนาเพื่อให้เห็นแจ้งในไตรลักษณ์อย่างลึกซึ้ง จนนำไปสู่พระนิพพานซึ่งเป็นภาวะสิ้นสุดแห่งทุกข์และการเวียนว่ายตายเกิด
3. การวิเคราะห์มโนทัศน์สังสารวัฏในพุทธปรัชญาเถรวาทสามารถดำเนินการได้ในหลายแบบ เพื่อให้เกิดความเข้าใจต่อธรรมชาติของสังสารวัฏในลักษณะที่แตกต่างกัน ในทางจิตวิทยาสังสารวัฏผ่านกระบวนการของจิตและสังขารที่เป็นแรงขับเคลื่อนการเกิดดับของชีวิต ขณะที่ทางจริยศาสตร์เน้นความสัมพันธ์ระหว่างกรรมกับผลของการกระทำในบริบทของการเวียนว่ายตายเกิดควรตั้งอยู่บนกรอบแนวคิดเชิงเหตุปัจจัยตามหลักปฏิจจสมุปบาท เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้องสอดคล้องกับหลักอนัตตาและเป้าหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา คือ การหลุดพ้นจากทุกข์และการสิ้นสุดแห่งสังสารวัฏ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องลงลายมือชื่อในแบบฟอร์มใบมอบลิขสิทธิ์บทความ ให้แก่วารสารฯ พร้อมกับบทความต้นฉบับที่ได้แก้ไขครั้งสุดท้าย นอกจากนี้ ผู้นิพนธ์ทุกท่านต้องยืนยันว่าบทความ ต้นฉบับที่ส่งมาตีพิมพ์นั้น ได้ส่งมาตีพิมพ์เฉพาะในวารสาร วิชาการธรรม ทรรศน์ เพียงแห่งเดียวเท่านั้น หากมีการใช้ ภาพหรือตารางของผู้นิพนธ์อื่นที่ปรากฏในสิ่งตีพิมพ์อื่นมาแล้ว ผู้นิพนธ์ต้องขออนุญาตเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน พร้อมทั้ง แสดงหนังสือที่ได้รับการยินยอมต่อบรรณาธิการ ก่อนที่บทความจะได้รับการตีพิมพ์เอกสารอ้างอิง
ธีรยุทธ บุญมี. (2550). พุทธศาสนากับโลกสมัยใหม่. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: ฟ้าเดียวกัน.
ประมวล เพ็งจันทร์. (2556). พุทธปรัชญาเถรวาท: แนวคิดว่าด้วยการพ้นทุกข์. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2547). คู่มือพุทธธรรม ฉบับประมวลธรรมเพื่อการศึกษาและปฏิบัติ. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตโต). (2560). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลศัพท์.(พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
_______. (2560). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. (พิมพ์ครั้งที่ 19). กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
พระมหาคมคาย สิริปญฺโญ (สิงห์ทอง), พระสุชาติ เชื้อรุ่ง และพระมหาไพฑูรย์ นิวาส. (2565). ความตายในมุมมอง 4 ศาสนา. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 27(2), 284-302. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/phiv/article/view/258936
พระวิจิตตะ, พระศรีสัจญาณมุนี และพูนศักดิ์ กมล. (2567). ศึกษาแนวทางปฏิบัติเพื่อข้ามพ้นสังสารวัฏตามหลักพระพุทธศาสนา. วารสารชัยภูมิปริทรรศน์, 7(3), 90-104. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jcr/article/view/272629
พระเอกพจน์ อุตฺตรภทฺโท (ทิพย์คำมี). (2564). การวิเคราะห์สังสารวัฏตามหลักพุทธปรัชญาเถรวาท. (วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต). พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พุทธทาสภิกขุ. (2546). อริยมรรคมีองค์แปดคือทางสายกลาง. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
_______. (2548). ปฏิจจสมุปบาทคือหัวใจของพระพุทธศาสนา. (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (2555). ธรรมะกับสังสารวัฏ. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
