ศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับสัพพัญญุตาในพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับสัพพัญญุตาในปรัชญาอินเดีย 2) ศึกษาแนวคิดเรื่องสัพพัญญุตาในพุทธปรัชญาเถรวาท และ 3) วิเคราะห์แนวคิดเรื่องสัพพัญญุตาในพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสารสำคัญ ได้แก่ พระไตรปิฎก คัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา หนังสือ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง จากนั้นจึงเก็บรวบรวมข้อมูลเพิ่มเติมด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญซึ่งเป็นผู้ทรงคุณวุฒิด้านพระพุทธศาสนาและพุทธปรัชญา จำนวน 20 รูป/คน แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและสังเคราะห์เชิงพรรณนา
ผลการวิจัยพบว่า
1. แนวคิดเรื่องสัพพัญญุตาในปรัชญาอินเดียมีพัฒนาการจากความเชื่อเกี่ยวกับความรอบรู้ของเทพเจ้าในคัมภีร์พระเวท ซึ่งถือว่าสิ่งศักดิ์สิทธิ์เป็นผู้มีอำนาจสูงสุดในการเปิดเผยความจริงทางศาสนา ต่อมาศาสนาเชนและพุทธศาสนาได้เสนอแนวคิดที่แตกต่างออกไป โดยเห็นว่าความรู้สูงสุดมิได้เป็นคุณสมบัติของเทพเจ้า หากแต่สามารถเกิดขึ้นได้กับมนุษย์ผู้บรรลุภาวะแห่งปัญญาอันสมบูรณ์
2. แนวคิดเรื่องสัพพัญญุตาในพุทธปรัชญาเถรวาทอธิบายว่า มนุษย์สามารถบรรลุสัพพัญญุตาได้ผ่านกระบวนการพัฒนาปัญญาจนถึงภาวะแห่งความหลุดพ้น โดยสัพพัญญุตาในทางพุทธปรัชญามิได้หมายถึงการรู้ทุกสิ่งทุกอย่างในเชิงประจักษ์เท่านั้น แต่เป็นภาวะแห่งปัญญาที่เข้าถึงความจริงตามธรรมชาติของสรรพสิ่ง อันเกิดจากการดับอวิชชาและการบรรลุธรรมอย่างสมบูรณ์
3. การวิเคราะห์แนวคิดเรื่องสัพพัญญุตาในพุทธปรัชญาเถรวาทแสดงให้เห็นว่า พระพุทธเจ้าทรงได้รับการยอมรับในฐานะเป็นองค์สัพพัญญูผู้รู้แจ้งความจริงสูงสุด และทรงมีบทบาทสำคัญในการประกาศพระธรรมคำสอนเพื่อประโยชน์แก่สรรพสัตว์ แนวคิดเรื่องสัพพัญญุตาจึงมีความสำคัญต่อการอธิบายสถานะของพระพุทธเจ้าในฐานะศาสดาผู้รู้แจ้ง และเป็นหลักการสำคัญในการอธิบายกระบวนการเข้าถึงความจริงตามแนวคิดของพุทธปรัชญาเถรวาท