A Study on the Guidelines for Elderly Healthcare Using the Wisdom of Medicinal Food Plants Based on the Knowledge of Thai Traditional Medicine.

Authors

  • Kritsada Srihomtree -
  • Duangnapa Danboonchant -
  • Nittaya Namwisete -

Keywords:

Food as medicine, elderly health, Thai traditional medicine

Abstract

     The objectives of this research were to: 1) study the medicinal properties of herbs used as ingredients and side dishes in local cuisine that can be used to supplement the care and treatment of elderly patients in Thai traditional medicine textbooks; and 2) develop guidelines for elderly health care using plant-based food wisdom with medicinal properties under the framework of Thai traditional medicine knowledge. This was survey research focused on searching and collecting information from relevant textbooks and documents to obtain research data. Data analysis was performed using content analysis techniques.

     The results showed that 20 Thai traditional medicine textbooks listed 577 types of plants used as ingredients and side dishes in local cuisine. After removing duplicates, 167 types remained. When categorized by agricultural product to promote cultivation, consumption, and sale, they were divided into 6 groups: 1) fruits, 2) vegetables, 3) grasses, 4) nuts, seeds, and sap, 5) herbs and spices, and 6) vegetables with medicinal properties, with 18, 42, 3, 9, 55, and 39 types, respectively. When analyzing the medicinal properties of Thai traditional medicine and grouping medicinal plants according to diseases or symptoms commonly found in the elderly, as follows: 1) Loss of appetite, 2) Insomnia, 3) Constipation, 4) Indigestion, 5) Hemorrhoids, 6) Chronic gastritis, 7) Cough, 8) Allergic rhinitis, 9) Hypertension, and 10) Diabetes, with 12, 6, 17, 49, 9, 9, 26, 7, 9, and 1 species respectively, and nutritional value information was found for 46 medicinal plants.

Author Biographies

Kritsada Srihomtree, -

Lecturer at School of Traditional and Alternative Medicine Chiangrai Rajabhat University.

Thai traditional medicine practitioners specializing in Thai traditional medicine, Thai traditional pharmacy, Thai traditional massage, and Thai traditional midwifery.

Duangnapa Danboonchant, -

Lecturer at School of Traditional and Alternative Medicine Chiangrai Rajabhat University.

dietician.

References

กรมกิจการผู้สุงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.(2567). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2566. กรุงเทพฯ: บริษัทโกโกพริ้นท์ (ไทยแลนด์) จำกัด.

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.(2565). สรุปรายงานการป่วย ปี พ.ศ.2565. [อินเตอร์เนต]. 2565 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; เข้าถึงจาก https://spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2024/01/ill_2023_full_30012567.pdf

กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.(2566). สรุปรายงานการป่วย ปี พ.ศ.2566. [อินเตอร์เนต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; เข้าถึงจาก https://spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2024/11/ill_2023_full_07112567.pdf

ปริพัช เงินงาม, ปัญญรัช คำ เสือ, สุธิดา วิริยา, ณิศรา ชัยวงค์ และสุวนันท์ แก้วจันทา.(2024). การศึกษารูปแบบบริการคลินิกสูงวัยด้วยการแพทย์แผนไทย: กรณีศึกษาเทศบาลตำ บลบุญเรือง อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย. วารสารสุขภาพกับการจัดการสุขภาพ [อินเตอร์เนต]. 2024 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 10(1) : 229-238. เข้าถึงจาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/slc/article/download/269539/183181/1183075

สุวนันท์ แก้วจันทา, สุธิดา วิริยา, ชนาภา ไวยลาพี, โชคชัย แซ่ว่าง และณิศรา ชัยวงค์.(2023). แนวทางการดูแลสุขภาพและพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุด้วยสมุนไพรใน ตำบลบุญเรือง อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย. วารสารการบริหารจัดการและนวัตกรรมท้องถิ่น [อินเตอร์เนต]. 2023 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 5(6) : 121-135. เข้าถึงจาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jmli/article/download/260582/178359/1038886

รุสนี มามะ, ณิศรา ชัยวงค์, ศิวพงษ์ ตันสุวรรณวงค์ และสุวนันท์ แก้วจันทา.(2021). การศึกษาปัญหาและความต้องการดูแลสุขภาพด้วยการแพทย์แผนไทยของผู้สูงอายุ เทศบาลตําบลบ้านดู่ อําเภอเมือง จังหวัดเชียงราย. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์[อินเตอร์เนต]. 2021 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 5(6) : 222-231. เข้าถึงจาก: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jssr/article/view/249325

ณิศรา ชัยวงค์, ปริพัช เงินงาม, ปัญญรัช คำเสือ, สุธิดา วิริยา และสุวนันท์ แก้วจันทา.(2024). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชนด้วงองค์ความรู้การแพทย์แผนไทย. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพแห่งประเทศไทย [อินเตอร์เนต]. 2024 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 6(4): 18-25. เข้าถึงจาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/HSJT/article/view/266797

นคร จันต๊ะวงษ์, รุสนี มามะ, โชคชัย แซ่ว่าง, ศิวพงษ์ ตันสุวรรณวงค์ และชัยนรินทร์ เรือนเจริญ.(2021). การพัฒนานวัตกรรมการพึ่งพาคนเองด้านสุขภาพ ด้วยสมุนไพรใกล้มือสำหรับผู้สูงอายุ. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์ [อินเตอร์เนต]. 2021 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 10(1): 245-256. เข้าถึงจาก: https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jssr/article/view/249381

สำนักคุ้มครองภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย.(2555). คัมภีร์ธาตุพระนารายณ์ ฉบับใบลาน (ตำราพระโอสถพระนารายณ์). กรุงเทพฯ : องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก ในพระบรมราชูถัมภ์.

สำนักคุ้มครองภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย.(2558). จารึกตำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร. กรุงเทพฯ : องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก ในพระบรมราชูถัมภ์.

สมเด็จพระเจ้าบรมวงษ์เธอกรมพระยาวชิรญาณวโรรส สมเด็จพระมหาสมณะ.(2459). ตำราพระโอสถครั้งรัชกาลที่ 2. กรุงเทพฯ : โสภณพิพรรฒนากร.

สำนักคุ้มครองภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย.(2557). ตำราการแพทย์แผนไทย ในศิลาจารึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) เล่ม 1-3 . กรุงเทพฯ : องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก ในพระบรมราชูถัมภ์.

คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุในคณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ.(2542). ตำราเวชศาสตร์ฉบับหลวง รัชกาลที่ 5 เล่ม 1-2. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิซซิ่ง จำกัด (มหาชน).

กรมหลวงวงศาธิราชสนิท.(2465). ตำราสรรพคุณยา. กรุงเทพฯ : โสภณพิพรรฒนากร

พระองค์เจ้าสายสนิทวงษ์.(2459). ตำรายาพระองค์เจ้าสายสนิทวงษ์. กรุงเทพฯ : พิมพ์ไทย

ถนอม บุณยะกมล.(2484). ตำราสรรพคุณยาไทย เขียนโดย หลวงประเสริฐวิทยาศาสตร์. กรุงเพทฯ : ใต้เชียง

พระยาพิศณุประสาทเวช.(2451). แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ เล่ม 1-2. กรุงเทพฯ : ศุภการจำรูญ

โรงเรียนแพทย์แผนโบราณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรวิหาร.(มปท.) แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ เล่ม 1-3. กรุงเทพฯ : นำอักษรการพิมพ์; ไม่ปรากฏปีที่พิมพ์

พระยาพิศณุประสาทเวช.(2452). เวชศึกษา แพทย์ศาสตร์สังเขป. ไม่ปรากฏสถานที่พิมพ์ : ไม่ปรากฏสำนักพิมพ์

สุ่ม วรกิจ พิศาล.(2460) เวชศาสตร์วัณ์ณณา ตำราแพทย์แบบเก่า เล่ม 1-5 เรียบเรียงไว้ตามตำราของท่าน พระยาประเสริฐศาสตรดำรง. กรุงเทพฯ : พิศาลบรรณนิติ์

พระยาแพทย์พงศาวิสุทธาธิบดี.(2464). ตำราแพทย์ตำบล เล่ม 1-3. กรุงเทพฯ : อักษรนิติ์

พระยาแพทย์พงศาวิสุทธาธิบดี.(2462). ตำราหมอประจำบ้าน. กรุงเทพฯ : อักษรนิติ์.

กองการประกอบโรคศิลปะ.(2549). ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเวชกรรม เล่ม 1-3. สมุทรสาคร : ไทภูมิ พับลิซซิ่ง จำกัด.

กองการประกอบโรคศิลปะ.(2541). ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรม. กรุงเทพฯ : ชุมนุมสหกรณ์แห่งประเทศไทย.

กองการประกอบโรคศิลปะ.(2549). ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาผดุงครรภ์. สมุทรสาคร : ไทภูมิ พับลิซซิ่ง จำกัด

ขุนโสภิตบรรณลักษณ์.(2513). ตำราคัมภีร์แพทย์ไทยแผนโบราณ เล่ม 1-3. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี

โรงเรียนแพทย์แผนโบราณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรวิหาร.(2537). ประมวลสรรพคุณยาไทย ภาค 1-3 ว่าด้วย พฤกษชาติ วัตถุธาตุ และสัตว์วัตถุนานาชนิด. กรุงเทพฯ : พิชัยการพิมพ์.

เสงี่ยม พงษ์บุญรอด. ไม้เทศเมืองไทย สรรพคุณยาไทยและยาเทศ. กรุงเทพฯ : กรุงธน.

สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.(2025). การจัดหมวดหมู่สินค้าเกษตร เล่ม 1:พืช. [อินเตอร์เนต]. 2025 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; เข้าถึงจาก: https://www.acfs.go.th/standard/detail/530.

สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2018). ตารางแสดงคุณค่าทางโภชนาการของอาหารไทย[อินเตอร์เนต]. 2018 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; เข้าถึงจาก: https://nutrition2.anamai.moph.go.th/th/thai-food-composition-tablefbclid=IwAR1pHbAtzNskv6DU8qvGCPU54cr8QrJooCQ0mrLDPj-qDpAXb_r9Vt-wVs0&page=1.

ศูนย์สนเทศภาคเหนือ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.(2024). อาหารพื้นบ้านล้านนา. [อินเตอร์เนต]. 2024 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; เข้าถึงจาก: https://lannainfo.library.cmu.ac.th/lannafood.

ชฎาพร แซ่ม้า, สุวศิน พลนรัตน์, ดวงนภา แดนบุญจันทร์, นวรัตน์ วิริยะเขษม และศิวพงษ์ ตันสุวรรณวงค์.(2025). การศึกษาข้อมูลวัตถุดิบของอาหารท้องถิ่นเพื่อสุขภาพภายใต้ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย กรณีศึกษาอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ [อินเตอร์เนต]. 2025 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 10(2): 436-447. เข้าถึงจาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/285347

สมลักษณ์ นิ่มสกุล.(2546). คู่มือการดูแลรักษาสุขภาพโดยภูมิปัญญาด้านอาหารการกินของชาวล้านนา. เชียงใหม่: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.

สุดา นนทะวงษ์.(2556). วัฒนธรรมอาหารไทย : ภาคเหนือ. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึกในพระบรมราชูปถัมภ์.

โรงพยาบาลดอกคำใต้.(2552). 99 เมนูสุขภาพ ผักพื้นบ้านอาหารพื้นเมือง. พะเยา: กอบคำการพิมพ์.

สุนันท์ อยู่คงดี. (2554). อาหารสมุนไพรไทย. วารสาวิชาการศรีปทุม ชลบุรี [อินเตอร์เนต]. 2011 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 7(2) : 1-10. เข้าถึงจาก: https://www.chonburi.spu.ac.th/journal/booksearch/upload/149-A152(1-10).

Joyce Mudondo, Kenneth Happy, Roggers Gang, Yeongjun Ban & Youngmin Kang.(2025). From nature to nutrition: exploring the synergistic benefits of functional foods and herbal medicines for holistic health. Applied Biological Chemistry [อินเตอร์เนต]. 2025 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 68(17) : 1-22. เข้าถึงจาก: https://link.springer.com/article/10.1186/s13765-025-00985-z.

มนัญญา คำวชิระพิทักษ์. (2565). อาหารสำหรับสังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ในยุคชีวิตวิถีใหม่. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี [อินเตอร์เนต]. 2022 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68];. 2565 ; 3(3) : 43-56. เข้าถึงจากhttps://ph01.tci-thaijo.org/index.php/JRIST/article/view/249400

ยุพา ชาญวิกรัย และไมตรี สุทธจิตต์.(2018). พืชผักสมุนไพรเพิ่มรสชาติ คุณค่าทางโภชนาการ และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของอาหารพื้นบ้าน. วารสารโภชนบำบัด [อินเตอร์เนต]. 2018 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 26(2) : 20-26. เข้าถึงจาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ThaiJPEN/article/view/244327

กาญจนา สุขบัว, ธัญรัศม์ ภุชงค์ชัย และอัญนวียา ภัชร์จรินท์ญา.(2023). การส่งเสริมเมนูอาหารและสิ่งของจากพืชสมุนไพรตามภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อสุขภาพของชุมชนตำบลคอนสาร อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ. วารสารคหเศรษฐศาสตร์ [อินเตอร์เนต]. 2023 [สืบค้นเมื่อ 30 ส.ค.68]; 66(2) : 1-16. เข้าถึงจาก: https://thea.or.th/wp-content/uploads/2023/12/1%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-1022566-.pdf.

Downloads

Published

2025-12-31

How to Cite

Srihomtree, K., Danboonchant, D., & Namwisete, N. . (2025). A Study on the Guidelines for Elderly Healthcare Using the Wisdom of Medicinal Food Plants Based on the Knowledge of Thai Traditional Medicine. Journal of Environmental Education Medical and Health, 10(4), 818–830. retrieved from https://so06.tci-thaijo.org/index.php/hej/article/view/290966