Development of a community-based participatory care model for the elderly in Mueang Nakhon Pathom District.
Keywords:
Elderly care, Participation, Health literacy, Caregiving behaviors, 5 dimensions of happinessAbstract
This study aimed to investigate the characteristics and problems of elderly residents in Mueang Nakhon Pathom District and to study the development of a community-participatory elderly care model in the district. This research and development (R&D) project was conducted from March 2025 to September 2025, divided into two phases: Phase 1 (Research): Studying the community-participatory elderly care model in Mueang Nakhon Pathom District (March 2025 - September 2025); Phase 2 (Development): Developing the community-participatory elderly care model in Mueang Nakhon Pathom District (October 2025 - June 2026). The sample consisted of elderly residents in Mueang Nakhon Pathom District, with voluntary participation in the project from 2023 to 2024 (23,090 individuals in 2023 and 23,255 individuals in 2024). Data was collected using assessment forms and questionnaires. Data was analyzed using frequency, percentage, mean, standard deviation, F-test, One-Way ANOVA, and Dependent t-test.
The study results showed that, after the intervention, the Barthel ADL index scores for daily living activities improved. The socially active group (22,361 people, or 96.37%) scored 11 or higher; the homebound group (595 people, or 2.56%) scored between 5 and 10; and the bedridden group (247 people, or 1.06%) scored between 0 and 4. A comparison of daily living activities abilities was also conducted. The Barthel ADL index before and after the intervention showed that the socially active group (11 points or higher) had a score of 96.06% before the intervention and 96.37% after the intervention, an increase of 0.31%. The homebound group (5-10 points) had a score of 2.51% before the intervention and 2.56% after the intervention, an increase of 0.05%. The bedridden group (0-4 points) had a score of 1.13% before the intervention and 1.06% after the intervention, a decrease of 0.07%. The health literacy, self-care behavior, and opinions regarding the five dimensions of happiness among the elderly in Mueang Nakhon Pathom District, both overall and in each dimension, were at the highest level. Significant differences at the 0.05 level were observed in the health literacy, self-care behavior, and opinions regarding the five dimensions of happiness among the elderly in Mueang Nakhon Pathom District after the intervention. Increased from before implementation.
References
คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.). (2561). คู่มือ เรียนรู้เข้าใจวัยสูงอายุ โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในเขตกรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: บริษัท ยืนยงการพิมพ์ จำกัด
สำนักส่งเสริมและพิทักษ์ผู้สูงอายุ.(2559). รายงานประจำปีสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2559. กรุงเทพฯ : บริษัท เอสเอส พลัส มีเดีย จำกัด. 2559
สำนักงานสถิติแห่งชาติ.(2567). รายงานมองสถานการณ์ผ่านข้อมูลสถิติ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nso.go.th/public/e-book/Analytical-Reports/statistical-data-situation-2567/16-17
กิตติพร เนาว์สุวรรณ, มาริสา สุวรรณราช.(2562). สภาพปัญหาและความต้องการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุที่อยู่ในเขตความรับผิดชอบขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในภาคใต้ตอนล่าง. วารสารวิจัยการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2562 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/unc/article/view/168981
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.(2560) คู่มือระบบการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุข สำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในพื้นที.
รัชนี รัตนเมืองเพรียว ขนิษฐา พรมกระโทก (2567) ได้ศึกษาการพัฒนาการดูแลผู้สูงอายุติดบ้านโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลป่าตองอำเภอกะทู้ จังหวัดภูเก็ต. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น ปีที่ 5 ฉบับที่ 2 (2567)
Best J. W.(1981), Research in Education, 4th Edition , New Delhi, Prentice Hall Of India Pvt. Ltd.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2566). กรมอนามัย ชวนร่วมสืบสานประเพณีไทย “สงกรานต์วิถีใหม่ สืบสานประเพณีไทย ใส่ใจผู้สูงอายุ” [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://anamai.moph.go.th/th/news-anamai
สมพร ใจสมุทร.(2547). พฤติกรรมการดูแลตนเองและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ เขตลาดกระบัง [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2547 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/43465/
จิรังกูร ณัฐรังสี, สุนิตา ไชยมี, สุวนันท์ จังจิตร, สุภาวินี สุภะพินิ, สุปรียา โพธิ์อุดม.(2561). ความสามารถในการประกอบกิจวัตรประจำวันและความสุขของผู้สูงอายุชุมชนทุ่งขุนน้อย อุบลราชธานี. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ (JRIHS) [อินเทอร์เน็ต]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];2(1):มกราคม-มีนาคม 2561. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/JRIHS/article/download/213168/148158/
กัญชรีย์ พัฒนา, อนงค์นุช สารจันทร์, เอกลักษณ์ ฟักสุข, นันทวัน สุวรรณรูป, ประภา ยุทธไตร, อรพรรณ โตสิงห์.(2564). การส่งเสริมการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง. วารสารพยาบาลทหารบก [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];22(3):กันยายน-ธันวาคม 2564. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/download/254013/171615
ทรัพย์ทวี หิรัญเกิด.(2568). ความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ในตำบลโคกสูง อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารวิชาการพยาบาลและสาธารณสุข (Academic Journal of Nursing and Public Health) [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];1(1):71–80. เข้าถึงได้จาก: https://he05.tci-thaijo.org/index.php/A_JNP/article/view/4343
ศรีเสาวลักษณ์ อุ่นพรมมี, ขนิษฐา ดีเริ่ม, ยุพาพร หอมสมบัติ.(2026). ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุจังหวัดนครราชสีมา. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต]. 2020 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2026];14(33):088–106. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/242454
มาลัย กำเนิดชาติ.(2565). บทความวิจัยการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ. สระบุรี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระบุรี; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://sro.moph.go.th/file/130220230444451 _บทความวิจัย%20%20(มาลัย%20กำเนิดชาติ).pdf
สายฝน สุภาศรี, วารุณี พันธ์วงศ์, วรัญญา มณีรัตน์.(2023). พฤติกรรมการดูแลตนเองและการรับรู้ภาวะสุขภาพตนเองของผู้สูงอายุ ในเขตอำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย. วารสารพยาบาลเกื้อการุณย์ [อินเทอร์เน็ต]. 2023 [อ้างถึง 22 สิงหาคม 2026];30(2):213-27. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/kcn/article/view/265675
ชัชญาภา สมศรี.(2564). การพัฒนารูปแบบของกิจกรรมสร้างสุข 5 มิติในผู้สูงอายุที่มีความจำบกพร่องเบื้องต้น โรงพยาบาลนครพนม. วารสารโรงพยาบาลนครพนม [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nkpjournal_9/article/view/252670
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2569). การจัดทำแผน “ความรอบรู้ด้านสุขภาพ ปี 2571–2575” [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2569 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://anamai.moph.go.th/th/news-anamai/44828
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ.(2567). ชุมชนต้นแบบจัดการสุขภาพ บ้านไร่แสนสุข อ.เชียงคำ จ.พะเยา [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.youtube.com/user/thaihealtheducation
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข.(2569). บทความ 9 ด้านสำคัญ ดูแลผู้สูงอายุอย่างไรให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2569 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://healthmedia.hss.moph.go.th/article/2277/
ฉันท์ทิพย์ พลอยสุวรรณ, พรรณี ปานเทวัญ, ฐานิตา พึ่งฉิ่ง, ชวิศา รัตนกมลกานต์, สุพร วงค์ประทุม.(2562). ปัจจัยที่มีผลต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุที่เป็นโรคความดันโลหิตสูงในชุมชนหนองปรือ จังหวัดสมุทรปราการ [อินเทอร์เน็ต]. สมุทรปราการ: มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ; 2562 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://has.hcu.ac.th/jspui/bitstream/123456789/1348/1/Chunthip-Ploysuwan.pdf
อรรยา จันทร์เพ็ญ, อมรศักดิ์ โพธิ์อ่ำ.(2566). ความรอบรู้ด้านสุขภาพที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุพฤฒพลัง เขตอำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];4(3):90–100. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/scintc/article/view/1693
รัตนาภรณ์ เทพธวัช.(2566). ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์เสริมอาหารของผู้สูงอายุ [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ethesisarchive.library.tu.ac.th/thesis/2023/TU_2023_6117030020_11486_28325.pdf
เพ็ญศรี ผาสุก.(2563). ความเชื่อด้านสุขภาพและพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเอง ของผู้สูงอายุ ตำบลหนองแค อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];16(1). เข้าถึงได้จาก: https://thaidj.org/index.php/jdhss/article/view/873024. วัฒน์ ศิริแก่นทราย, มงคล นราศรี, นัชชา ยันติ, ธนูศิลป์ สลีอ่อน. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการส่งเสริมความสุข 5 มิติของผู้สูงอายุ กลุ่มติดสังคม อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล JBCN_Bangkok [อินเทอร์เน็ต]. 2026 [อ้างถึง 22 สิงหาคม 2026];42(1):93-103. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/bcnbangkok/article/view/281210
สุภาภรณ์ สมพาน.(2564). ผลการส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุ ด้วยโปรแกรมสร้างสุข 5 มิติ ชมรมผู้สูงอายุตำบลบวกค้าง อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ [อินเทอร์เน็ต]. เชียงใหม่: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.chiangmaihealth.go.th/detail_academic.php?academic_id=1
โสภณา จิรวงศ์นุสรณ.(2566). การพัฒนารูปแบบความสุขสำหรับผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jmhs1_s/article/download/266020/180842
ยศยา จุฬารักษ์, ธวัชชัย ไชยกุล, ฐิติพร ถิ่นวนา.(2567). ผลของการสร้างสุข 5 มิติต่อความสุขของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมพื้นที่เขตรับผิดชอบ 5 หมู่บ้าน โรงพยาบาลสบเมย อำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน [อินเทอร์เน็ต]. แม่ฮ่องสอน: โรงพยาบาลสบเมย; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://mhso.moph.go.th/mhso/frontend/web/newsreader/hr/download?id=669&file=39e842926618190d6f61ff4c71ab88b9.pdf&file_name.pdf
ณิชาภัทร มณีพันธ์, ศรินรัตน์ จันทพิมพ์.(2021). ผลของโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพจิตด้วยการให้สุขภาพจิตศึกษาแบบกลุ่มร่วมกับรูปแบบความสุขเชิงจิตวิทยา 5 มิติ ต่อคุณภาพชีวิตและความสุขของผู้สูงอายุ. J Nurs Ther Care [อินเทอร์เน็ต]. 2021 [อ้างถึง 22 สิงหาคม 2026];39(4):94-102. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jnat-ned/article/view/252374
กุลธิดา กุลประฑีปัญญา, นิพพาภัทร สินทรัพย์.(2564). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยอีสาน. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];18(1):26–40. เข้าถึงได้จาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/umt-poly/article/view/248796

