การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุ แบบมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอเมืองนครปฐม
คำสำคัญ:
การดูแลผู้สูงอายุ, การมีส่วนร่วม, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, พฤติกรรมการดูแล, ความสุข 5 มิติบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเพื่อศึกษาคุณลักษณะและปัญหาผู้สูงอายุ อำเภอเมืองนครปฐม และศึกษาการพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุ แบบมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอเมืองนครปฐม เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) มีระยะเวลาในการศึกษา ระหว่างเดือน มีนาคม 2568 ถึงเดือน กันยายน 2568 แบ่งเป็น 2 ระยะ คือ ระยะที่ 1 (การวิจัย) การศึกษา รูปแบบการดูแลผู้สูงอายุ แบบมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอเมืองนครปฐม ศึกษาในเดือนมีนาคม 2568 ถึงเดือน กันยายน 2568 ระยะที่ 2 (การพัฒนา) การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุ แบบมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอเมืองนครปฐม ศึกษาในเดือนตุลาคม 2568 ถึงเดือน มิถุนายน 2569 กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้สูงอายุ อำเภอเมืองนครปฐม ระหว่าง ปี 2566 – 2567 โดยการสมัครใจเข้าร่วมโครงการ ปี 2566 จำนวน 23,090 คน และปี 2567 จำนวน 23,255 คน เก็บข้อมูลจากแบบประเมินและแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดย ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน F – test ด้วยเทคนิค One Way ANOVAและ Dependent t – test
ผลการศึกษาพบว่า ภายหลังการดำเนินงาน ความสามารถในการดำเนินชีวิตประจำวัน ดัชนีบาร์เธลเอดีแอล (Barthel ADL index)มีคะแนน ดัชนีบาร์เธลเอดีแอล (Barthel ADL index) กลุ่มติดสังคม 11 คะแนนขึ้นไป จำนวน 22,361 คน คิดเป็น ร้อยละ 96.37 คะแนน กลุ่มติดบ้าน คะแนนระหว่าง 5 – 10 คะแนน จำนวน 595 คน คิดเป็น ร้อยละ 2.56 และ กลุ่มติดเตียง คะแนนระหว่าง 0 – 4 คะแนน จำนวน 247 คน คิดเป็น ร้อยละ 1.06 และการเปรียบเทียบความสามารถในการดำเนินชีวิตประจำวัน ดัชนีบาร์เธลเอดีแอล (Barthel ADL index) ก่อนและหลังการดำเนินงาน พบว่า กลุ่มติดสังคม 11 คะแนนขึ้นไป ก่อนดำเนินการ ร้อยละ 96.06 หลังดำเนินการ ร้อยละ 96.37 เพิ่มขึ้น ร้อยละ 0.31 กลุ่มติดบ้าน คะแนนระหว่าง 5 – 10 คะแนน ก่อนดำเนินการ ร้อยละ 2.51 หลังดำเนินการ ร้อยละ 2.56 เพิ่มขึ้น ร้อยละ 0.05 กลุ่มติดเตียง คะแนนระหว่าง 0 – 4 คะแนน ก่อนดำเนินการ ร้อยละ 1.13 หลังดำเนินการ ร้อยละ 1.06 ลดลง ร้อยละ 0.07 ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ พฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุ และความคิดเห็นเกี่ยวกับรูปแบบความสุข 5 มิติ ของผู้สูงอายุ อำเภอเมืองนครปฐม โดยรวมและรายด้าน อยู่ในระดับมากที่สุด โดยที่ ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ พฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุ และความคิดเห็นเกี่ยวกับรูปแบบความสุข 5 มิติ ของผู้สูงอายุ อำเภอเมืองนครปฐม มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยที่ หลังการดำเนินการ มีค่าคะแนนเฉลี่ยของความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุ พฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้สูงอายุ และความคิดเห็นเกี่ยวกับรูปแบบความสุข 5 มิติของผู้สูงอายุ อำเภอเมืองนครปฐม เพิ่มขึ้นจากก่อนดำเนินการ
เอกสารอ้างอิง
คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.). (2561). คู่มือ เรียนรู้เข้าใจวัยสูงอายุ โครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในเขตกรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: บริษัท ยืนยงการพิมพ์ จำกัด
สำนักส่งเสริมและพิทักษ์ผู้สูงอายุ.(2559). รายงานประจำปีสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2559. กรุงเทพฯ : บริษัท เอสเอส พลัส มีเดีย จำกัด. 2559
สำนักงานสถิติแห่งชาติ.(2567). รายงานมองสถานการณ์ผ่านข้อมูลสถิติ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.nso.go.th/public/e-book/Analytical-Reports/statistical-data-situation-2567/16-17
กิตติพร เนาว์สุวรรณ, มาริสา สุวรรณราช.(2562). สภาพปัญหาและความต้องการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุที่อยู่ในเขตความรับผิดชอบขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในภาคใต้ตอนล่าง. วารสารวิจัยการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2562 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/unc/article/view/168981
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ.(2560) คู่มือระบบการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุข สำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในพื้นที.
รัชนี รัตนเมืองเพรียว ขนิษฐา พรมกระโทก (2567) ได้ศึกษาการพัฒนาการดูแลผู้สูงอายุติดบ้านโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนตำบลป่าตองอำเภอกะทู้ จังหวัดภูเก็ต. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น ปีที่ 5 ฉบับที่ 2 (2567)
Best J. W.(1981), Research in Education, 4th Edition , New Delhi, Prentice Hall Of India Pvt. Ltd.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2566). กรมอนามัย ชวนร่วมสืบสานประเพณีไทย “สงกรานต์วิถีใหม่ สืบสานประเพณีไทย ใส่ใจผู้สูงอายุ” [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://anamai.moph.go.th/th/news-anamai
สมพร ใจสมุทร.(2547). พฤติกรรมการดูแลตนเองและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ เขตลาดกระบัง [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2547 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/43465/
จิรังกูร ณัฐรังสี, สุนิตา ไชยมี, สุวนันท์ จังจิตร, สุภาวินี สุภะพินิ, สุปรียา โพธิ์อุดม.(2561). ความสามารถในการประกอบกิจวัตรประจำวันและความสุขของผู้สูงอายุชุมชนทุ่งขุนน้อย อุบลราชธานี. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ (JRIHS) [อินเทอร์เน็ต]. 2561 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];2(1):มกราคม-มีนาคม 2561. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/JRIHS/article/download/213168/148158/
กัญชรีย์ พัฒนา, อนงค์นุช สารจันทร์, เอกลักษณ์ ฟักสุข, นันทวัน สุวรรณรูป, ประภา ยุทธไตร, อรพรรณ โตสิงห์.(2564). การส่งเสริมการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง. วารสารพยาบาลทหารบก [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];22(3):กันยายน-ธันวาคม 2564. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/download/254013/171615
ทรัพย์ทวี หิรัญเกิด.(2568). ความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ในตำบลโคกสูง อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารวิชาการพยาบาลและสาธารณสุข (Academic Journal of Nursing and Public Health) [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];1(1):71–80. เข้าถึงได้จาก: https://he05.tci-thaijo.org/index.php/A_JNP/article/view/4343
ศรีเสาวลักษณ์ อุ่นพรมมี, ขนิษฐา ดีเริ่ม, ยุพาพร หอมสมบัติ.(2026). ความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุจังหวัดนครราชสีมา. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม [อินเทอร์เน็ต]. 2020 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2026];14(33):088–106. เข้าถึงได้จาก: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/RHPC9Journal/article/view/242454
มาลัย กำเนิดชาติ.(2565). บทความวิจัยการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ. สระบุรี: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระบุรี; 2565 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://sro.moph.go.th/file/130220230444451 _บทความวิจัย%20%20(มาลัย%20กำเนิดชาติ).pdf
สายฝน สุภาศรี, วารุณี พันธ์วงศ์, วรัญญา มณีรัตน์.(2023). พฤติกรรมการดูแลตนเองและการรับรู้ภาวะสุขภาพตนเองของผู้สูงอายุ ในเขตอำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย. วารสารพยาบาลเกื้อการุณย์ [อินเทอร์เน็ต]. 2023 [อ้างถึง 22 สิงหาคม 2026];30(2):213-27. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/kcn/article/view/265675
ชัชญาภา สมศรี.(2564). การพัฒนารูปแบบของกิจกรรมสร้างสุข 5 มิติในผู้สูงอายุที่มีความจำบกพร่องเบื้องต้น โรงพยาบาลนครพนม. วารสารโรงพยาบาลนครพนม [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nkpjournal_9/article/view/252670
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2569). การจัดทำแผน “ความรอบรู้ด้านสุขภาพ ปี 2571–2575” [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2569 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://anamai.moph.go.th/th/news-anamai/44828
กองสุขศึกษา กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ.(2567). ชุมชนต้นแบบจัดการสุขภาพ บ้านไร่แสนสุข อ.เชียงคำ จ.พะเยา [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.youtube.com/user/thaihealtheducation
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข.(2569). บทความ 9 ด้านสำคัญ ดูแลผู้สูงอายุอย่างไรให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ; 2569 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://healthmedia.hss.moph.go.th/article/2277/
ฉันท์ทิพย์ พลอยสุวรรณ, พรรณี ปานเทวัญ, ฐานิตา พึ่งฉิ่ง, ชวิศา รัตนกมลกานต์, สุพร วงค์ประทุม.(2562). ปัจจัยที่มีผลต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพของผู้สูงอายุที่เป็นโรคความดันโลหิตสูงในชุมชนหนองปรือ จังหวัดสมุทรปราการ [อินเทอร์เน็ต]. สมุทรปราการ: มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ; 2562 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://has.hcu.ac.th/jspui/bitstream/123456789/1348/1/Chunthip-Ploysuwan.pdf
อรรยา จันทร์เพ็ญ, อมรศักดิ์ โพธิ์อ่ำ.(2566). ความรอบรู้ด้านสุขภาพที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุพฤฒพลัง เขตอำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนอร์ทเทิร์น [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];4(3):90–100. เข้าถึงได้จาก: https://he03.tci-thaijo.org/index.php/scintc/article/view/1693
รัตนาภรณ์ เทพธวัช.(2566). ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์เสริมอาหารของผู้สูงอายุ [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ethesisarchive.library.tu.ac.th/thesis/2023/TU_2023_6117030020_11486_28325.pdf
เพ็ญศรี ผาสุก.(2563). ความเชื่อด้านสุขภาพและพฤติกรรมการดูแลสุขภาพตนเอง ของผู้สูงอายุ ตำบลหนองแค อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิชาการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];16(1). เข้าถึงได้จาก: https://thaidj.org/index.php/jdhss/article/view/873024. วัฒน์ ศิริแก่นทราย, มงคล นราศรี, นัชชา ยันติ, ธนูศิลป์ สลีอ่อน. ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการส่งเสริมความสุข 5 มิติของผู้สูงอายุ กลุ่มติดสังคม อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล JBCN_Bangkok [อินเทอร์เน็ต]. 2026 [อ้างถึง 22 สิงหาคม 2026];42(1):93-103. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/bcnbangkok/article/view/281210
สุภาภรณ์ สมพาน.(2564). ผลการส่งเสริมสุขภาพจิตผู้สูงอายุ ด้วยโปรแกรมสร้างสุข 5 มิติ ชมรมผู้สูงอายุตำบลบวกค้าง อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ [อินเทอร์เน็ต]. เชียงใหม่: สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่; 2564 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://www.chiangmaihealth.go.th/detail_academic.php?academic_id=1
โสภณา จิรวงศ์นุสรณ.(2566). การพัฒนารูปแบบความสุขสำหรับผู้สูงอายุ [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jmhs1_s/article/download/266020/180842
ยศยา จุฬารักษ์, ธวัชชัย ไชยกุล, ฐิติพร ถิ่นวนา.(2567). ผลของการสร้างสุข 5 มิติต่อความสุขของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมพื้นที่เขตรับผิดชอบ 5 หมู่บ้าน โรงพยาบาลสบเมย อำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน [อินเทอร์เน็ต]. แม่ฮ่องสอน: โรงพยาบาลสบเมย; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://mhso.moph.go.th/mhso/frontend/web/newsreader/hr/download?id=669&file=39e842926618190d6f61ff4c71ab88b9.pdf&file_name.pdf
ณิชาภัทร มณีพันธ์, ศรินรัตน์ จันทพิมพ์.(2021). ผลของโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพจิตด้วยการให้สุขภาพจิตศึกษาแบบกลุ่มร่วมกับรูปแบบความสุขเชิงจิตวิทยา 5 มิติ ต่อคุณภาพชีวิตและความสุขของผู้สูงอายุ. J Nurs Ther Care [อินเทอร์เน็ต]. 2021 [อ้างถึง 22 สิงหาคม 2026];39(4):94-102. เข้าถึงได้จาก: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jnat-ned/article/view/252374
กุลธิดา กุลประฑีปัญญา, นิพพาภัทร สินทรัพย์.(2564). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพจิตของผู้สูงอายุในสังคมไทยอีสาน. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม 2569];18(1):26–40. เข้าถึงได้จาก: https://so06.tci-thaijo.org/index.php/umt-poly/article/view/248796

