ลีลาภาษาในวรรณกรรมกลอนลำอีสาน

บทคัดย่อ

        งานวิจัยนี้มีขึ้นเพื่อวิเคราะห์รูปแบบการนำเสนอลีลาภาษาและวิเคราะห์ลักษณะทางภาษาลีลาในวรรณกรรมกลอนลำอีสาน ทางด้านข้อมูลที่ใช้ศึกษาคือหนังสือวรรณกรรมของอีสานจำนวน 6 ชุด 23 เรื่อง โดยเป็นการศึกษาวิจัยในรูปแบบการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) ซึ่งผู้วิจัยได้ประยุกต์กรอบแนวคิดเกี่ยวกับลีลาภาษาด้านรูปแบบของมาร์ติน โจส ส่วนลักษณะลีลาภาษาในด้านการใช้คำ ในด้านข้อความ ได้ใช้แนวความคิดของดวงมน จิตร์จำนง และของจิตรดา สุวัตถิกุล มาเป็นกรอบแนวคิดที่ใช้ในการวิจัย แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์และสังเคราะห์ในรูปแบบพรรณนาวิเคราะห์ (Descriptive Analysis) ผลการวิจัยทางด้านรูปแบบลีลาภาษาพบว่า ลีลาภาษาแบบตายตัวปรากฏมีในบทประณามพจน์ของวรรณกรรมกลอนลำอีสานมีจำนวน 14 เรื่อง ส่วนลีลาภาษาแบบเป็นทางการ ลีลาภาษาแบบปรึกษาหารือ ลีลาภาษาแบบเป็นกันเอง และลีลาภาษาแบบสนิทสนม พบในวรรณกรรมกลอนลำอีสานทุกเรื่องที่นำมาวิเคราะห์ ส่วนลักษณะเด่นทางด้านลีลาภาษาในด้านคำ พบลีลาภาษาจำนวน 6 ประเด็น คือ 1) ลีลาคำสัมผัสคือมีเสียงสัมผัสทั้งพยัญชนะและสัมผัสสระ 2) ลีลาคำซ้อน 3) ลีลาคำซ้ำ 4) ลีลาภาษาถิ่น 5) ลีลาคำหลาก และ 6) ลีลาอื่น ๆ ซึ่งทำให้มีลีลาภาษาที่หลากหลายในความคิดของผู้อ่านทั้งรูปคำและเสียงของคำ ส่วนลีลาระดับข้อความพบว่า ผู้แต่งใช้ลีลา 3 ลักษณะ คือ การใช้ภาษาที่มุ่งให้เกิดลีลาภาษาความงามในด้านภาพพจน์ได้แก่ อุปลักษณ์ อติพจน์  สัทพจน์ บุคลวัตและภาพพจน์อื่น ๆ ด้านโวหารใช้ลีลาภาษาได้ครบ