ศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อเรื่องพญานาคในการประกอบพิธีกรรมของประชาชน นครหลวงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

บทคัดย่อ

          การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 เพิ่อ 1) ศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับพญานาคที่ปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา  2) ศึกษาความเชื่อเรื่องพญานาคของประชาชนชาวนครหลวงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว  3) วิเคราะห์ความเชื่อเรื่องพญานาคในการประกอบพิธีกรรมของประชาชนนครหลวงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสารและการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 24 รูป/คน นำมาเสนองานวิจัยในลักษณะพรรณนาวิเคราะห์ (Descriptive Analysis)
          ผลการวิจัยพบว่า พญานาคในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาทมีกำเนิดมาจากการกระทำกรรม 2 ประการคือ (1) กุศลกรรม และ (2) อกุศลกรรม เช่น การรักษาอุโบสถศีลแล้วปรารถนาความเป็นนาค หรือการละเมิดพระวินัย เป็นต้นโดยพญานาคจะมีบ่อเกิดจากกำเนิด 4 พระพุทธศาสนายืนยันว่า พญานาคเป็นสัตว์ที่มีอยู่จริงในฐานะที่เป็นสัตว์ประเภทหนึ่งที่มีกำเนิดในจักรวาลนี้
          ความเชื่อเรื่องพญานาคของชาวนครหลวงเวียงจันทน์ มีพัฒนาการมาจากความเชื่อในเรื่อง  (1) การบูชางู (2) การบูชาวิญญาณบรรพบุรุษก่อนที่จะนับถือ ศาสนาพราหมณ์และพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะพระพุทธศาสนานิกายเถรวาท ความเชื่อเรื่องพญานาคของชาวนครหลวงเวียงจันทน์ ได้รับการฟื้นฟูและพัฒนาให้เข้ากับความเชื่อของพระพุทธศาสนามาจนกระทั่งถึงปัจจุบัน
          ด้านการวิเคราะห์ความเชื่อชาวนครหลวงเวียงจันทน์ ที่มีต่อพญานาคและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับพญานาคพบว่า ชาวนครหลวงเวียงจันทน์เชื่อว่าพญานาคมีอยู่จริงและเกิดมาจากกำเนิด 4 ตามหลักคำสอนของพระพุทธศาสนา มีอิทธิพลต่อพิธีกรรมหลายประการ เช่น การบวงสรวงบูชาพญานาคในเทศกาลบั้งไฟพญานาค พิธีกรรมการอธิษฐานเป็นลูกพญานาค พิธีกรรมการไหลเรือไฟ เป็นต้น นอกจากนั้นยังมีอิทธิพลต่อพิธีกรรมเกี่ยวเนื่องกับการดำรงชีวิต เช่นพิธีกรรมปลูกเรือน พิธีกรรมขึ้นบ้านใหม่ พิธีกรรมบุญกองหด (ฮดสรงน้ำ) พิธีบุญเข้ากรรม พิธีบายสีสู่ขวัญ เป็นต้น ซึ่งเป็นพิธีกรรมที่ทรงคุณค่า บังเกิดจากความเชื่อเกี่ยวกับพญานาคของชุมชนท้องถิ่น และยังคงสืบทอดต่อกันมาจนถึงยุคปัจจุบันนี้