ผลกระทบและแนวทางแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยและทำการเกษตร โดยไม่มีเอกสารสิทธิ์: กรณีศึกษาพื้นที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ ตำบลเขื่อนอุบลรัตน์ อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

          การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสาเหตุความเป็นมา ผลกระทบ และแนวทางแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยและทำการเกษตรโดยไม่มีเอกสารสิทธิ์ในพื้นที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ของประชาชน 4 หมู่บ้าน ท้องที่ตำบลเขื่อนอุบลรัตน์ อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ จากกลุ่มตัวอย่าง 3 กลุ่ม ประกอบด้วย กลุ่มที่ 1 ประชาชนผู้อยู่อาศัยและทำการเกษตรโดยไม่มีเอกสารสิทธิ์ในพื้นที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ จำนวน 4 หมู่บ้าน หมู่บ้านละ 10 คน รวม 40 คน กลุ่มที่ 2 เจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองในพื้นที่ตำบลเขื่อนอุบลรัตน์ จำนวน 8 คน และกลุ่มที่ 3 พนักงานของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) เขื่อนอุบลรัตน์ จำนวน 10 คน โดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกและแบบสัมภาษณ์ปลายเปิดเป็นเครื่องมือ                ในการวิจัย แล้วนำข้อมูลที่รวบรวมได้มาวิเคราะห์เพื่อจัดลำดับความสำคัญ ซึ่งผลการวิจัยพบว่าการอยู่อาศัยและทำการเกษตรโดยไม่มีเอกสารสิทธิ์ในพื้นที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ของประชาชน 4 หมู่บ้าน เกิดจากสาเหตุหลัก 3 ประการ คือ 1.การทับซ้อนและไม่ชัดเจนของแนวเขตพื้นที่อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์และ แนวเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าโสกแต้ 2.ความพยายามเรียกร้องขอออกโฉนดที่ดินของประชาชนบางกลุ่มในพื้นที่ 4 หมู่บ้าน และ 3.การปล่อยปละละเลยของ กฟผ. โดยผลกระทบที่ประชาชนและหน่วยงานภาครัฐได้รับ จำแนกได้เป็น 3 ด้าน ได้แก่ ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ และด้านนโยบาย สำหรับแนวทางการแก้ไขปัญหาที่เหมาะสมและมีความเป็นไปได้ คือ ให้ กฟผ. เข้าไปสำรวจและจัดทำสัญญาเช่าที่ดินกับประชาชนในพื้นที่ 4 หมู่บ้าน ซึ่งสามารถดำเนินการได้ทันทีและคาดหมายผลสำเร็จได้ในระยะเวลาไม่นาน เนื่องจากเป็นรูปแบบและแนวทางที่ กฟผ. ดำเนินการอยู่แล้วในพื้นที่หมู่บ้านอื่นรอบอ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ หลังจากนั้น กฟผ. ควรถ่ายโอนภารกิจการจัดทำสัญญาเช่าที่ดินอ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ทั้งหมดให้กรมธนารักษ์ ซึ่งเป็นหน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรง