การศึกษาความเชื่อในหมอธรรมบ้านสามขา ตำบลสามขา อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่อง “การศึกษาความเชื่อในหมอธรรมบ้านสามขา ตำบลสามขา อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด” มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาความเชื่อเรื่องหมอธรรมในบริบทสังคมอีสาน (2) เพื่อศึกษาความเชื่อเรื่องหมอธรรมและวิธีปฏิบัติตนของหมอธรรมบ้านสามขา ตำบลสามขา อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด (3) เพื่อวิเคราะห์หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในหมอธรรม บ้านสามขา ตำบลสามขา อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด ผลการวิจัยพบว่า ความเชื่อเรื่องหมอธรรมในบริบทสังคมอีสาน หมอธรรมเป็นหมอพื้นบ้านประเภทหนึ่ง ที่ผ่านการเรียนเวทมนตร์คาถาอาคม โดยปฏิบัติตนอย่างเคร่งครัดตามข้อกำหนดและข้อห้ามที่ครูบาอาจารย์สั่งสอน ชาวอีสานมีความเชื่อและนับถือหมอธรรมเสมือนพระสงฆ์รูปหนึ่งที่ชาวบ้านให้ความเคารพและยำเกรงและเชื่อว่าหมอธรรมช่วยคุ้มครองพวกตนให้พ้นภัยอันตรายจากสิ่งเหนือธรรมชาติ

ที่มองไม่เห็น นอกจากนี้หมอธรรมยังมีหน้าที่ดูแลรักษาสุขภาพของคนในชุมชนอีสาน ดังนั้นหมอธรรมจึงทำหน้าที่เป็นที่พึ่งทั้งทางใจและทางกายแก่บุคคลทั่วไปในชุมชน สำหรับความเชื่อเรื่องหมอธรรมและวิธีปฏิบัติตนของหมอธรรมบ้านสามขา ตำบลสามขา อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ดชาวบ้านสามขามีความเชื่อต่อหมอธรรมว่าเป็นบุคคลที่ปฏิบัติตนเป็นตัวอย่างที่ดีต่อชุมชนหมอธรรมเป็นคนมีศีลมีธรรมปฏิบัติตามศีล 5 อย่างเคร่งครัด หมอธรรมจึงเป็นบุคคลที่ชาวบ้านให้ความเคารพนับถืออย่างยิ่ง นอกจากนี้หมอธรรมยังสามารถขจัดปัดเป่าผีร้ายได้ทุกประเภท เช่น ผีปอบ ผีโพลง ผีกระสือ ผีเป้า เป็นต้น ดังนั้นเมื่อเกิดการเจ็บป่วยซึ่งเชื่อว่ามีสาเหตุมาจาก การถูกผีร้ายกระทำ ชาวบ้านจึงมักมาให้หมอธรรมผูกฝ้าย รดนำมนต์ ใช้เวทมนตร์ ขจัดปัดเป่าผีร้ายออกไปหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในหมอธรรม บ้านสามขา อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ดนั้นพบว่า โดยปกติหมอธรรมปฏิบัติตนอยู่ในหลักของจริยธรรมและศีลธรรม โดยต้องปฏิบัติตามศีล 5 ข้อ เป็นอย่างน้อยและจะต้องปฏิบัติตามข้อขะลำหรือข้อห้ามที่ครูอาจารย์สั่งสอน เพราะเชื่อว่าจะเกิดความวิบัติหรือความเสื่อมตามมา และอาจได้รับผลร้าย เช่น กลายเป็นผีปอบ เป็นต้น นอกจากนี้ ในบางขั้นตอนของพิธีกรรมหมอธรรมจะมีการสั่งสอนลูกศิษย์ ให้ปฏิบัติตามศีล 5 ได้แก่ไม่กินเนื้อสัตว์ใหญ่ ไม่ลักทรัพย์ ไม่ผิดลูกผิดเมียผู้อื่น ไม่พูดปด ไม่ดื่มสุราของมึนเมา และให้มีพรหมวิหาร 4 ได้แก่ มีเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา รวมถึงให้มีสังคหวัตถุ 4 ได้แก่ ทาน การให้ทาน ปิยวาจา การพูดจาดี อัตถจริยา การสงเคราะห์ และสมานัตตา การมีความสม่ำเสมอ เพื่อควบคุมพฤติกรรมคนใน ชุมชนให้มีความสงบสุข