แนวทางการประยุกต์โพชฌงค์ 7 ในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมของคณะสงฆ์อำเภอเมืองเลย จังหวัดเลย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพทั่วไปในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมของคณะสงฆ์อำเภอเมืองเลย จังหวัดเลย 2) เปรียบเทียบแนวทางการประยุกต์โพชฌงค์ 7 ในการดูแลสุขภาพของพระสงฆ์ จำแนกตามปัจจัยส่วนบุคคล และ 3) เสนอแนวทางการประยุกต์ใช้หลักโพชฌงค์ 7 เพื่อส่งเสริมสุขภาพแบบองค์รวมของคณะสงฆ์ การวิจัยครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) ระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) และการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ คือ พระภิกษุสงฆ์ฝ่ายมหานิกายในอำเภอเมืองเลย จังหวัดเลย จำนวน 189 รูป ซึ่งได้มาโดยวิธีการสุ่มแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เครื่องมือที่ใช้คือแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอ้างอิง ได้แก่ t-test และ One-Way ANOVA ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพดำเนินการเก็บข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key Informants) จำนวน 10 รูป วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงอุปนัย ผลการวิจัยพบว่า 1. สภาพทั่วไปในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม พบว่า พระสงฆ์ส่วนใหญ่มีพฤติกรรมดูแลสุขภาพที่เหมาะสมในชีวิตประจำวัน เช่น การไม่สูบบุหรี่ การออกกำลังกายทางอ้อมผ่านการปฏิบัติศาสนกิจและกิจวัตรประจำวัน (การเดินบิณฑบาตและการทำความสะอาดเสนาสนะ) การพักผ่อนอย่างเพียงพอ และการหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่ไม่เหมาะสมต่อสมณสารูป โดยผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เป็นพระสังฆาธิการ มีอายุตั้งแต่ 51 ปีขึ้นไป และมีการศึกษาระดับปริญญาตรี 2. ผลการเปรียบเทียบแนวทางการประยุกต์โพชฌงค์ 7 ในการดูแลสุขภาพ จำแนกตามปัจจัยส่วนบุคคล พบว่า พระสงฆ์ที่มีสถานภาพ อายุ และระดับการศึกษาที่แตกต่างกัน มีทัศนะและการปฏิบัติเกี่ยวกับแนวทางการประยุกต์หลักโพชฌงค์ 7 ในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมโดยภาพรวมไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 จึงปฏิเสธสมมติฐานการวิจัยที่ตั้งไว้ 3. แนวทางการประยุกต์ใช้หลักโพชฌงค์ 7 เพื่อส่งเสริมสุขภาพแบบองค์รวมของคณะสงฆ์ พบว่า ควรมุ่งส่งเสริมองค์ธรรมทั้ง 7 ประการ ได้แก่ (1) สติ เพื่อสร้างความรู้ตัวทั่วพร้อมในการดำเนินชีวิต (2) ธัมมวิจยะ เพื่อใช้ปัญญาใคร่ครวญพิจารณาเหตุและผลของสภาวะสุขภาพ (3) วิริยะ เพื่อขับเคลื่อนความเพียรพยายามในการดูแลสุขภาวะอย่างต่อเนื่อง (4) ปีติ เพื่อสร้างความอิ่มเอิบใจอันเป็นกำลังใจภายใน (5) ปัสสัทธิ เพื่อลดทอนความเครียดและเพิ่มความผ่อนคลายทั้งกายและใจ (6) สมาธิ เพื่อความตั้งมั่นคงของจิตใจ และ (7) อุเบกขา เพื่อการวางใจเป็นกลางเท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงของสังขาร ซึ่งองค์ธรรมทั้งหมดนี้บูรณาการร่วมกันเพื่อส่งเสริมสุขภาพกายและจิตใจของพระสงฆ์ให้เกิดความสมดุล มั่นคง และยั่งยืน