วันมหาสงกรานต์: พัฒนาการความเชื่อสู่มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ของมนุษยชาติ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการอนุรักษ์และเผยแพร่คุณค่าทางวัฒนธรรมของประเพณีสงกรานต์ ซึ่งเป็นการผสมผสานความเชื่อของศาสนาพราหมณ์ (ฮินดู) และศาสนาพุทธให้คงอยู่สืบไป และเพื่อส่งเสริมให้สังคมไทยและนานาชาติได้ตระหนักถึงความสำคัญของประเพณีสงกรานต์จนได้รับการขึ้นทะเบียนจาก UNESCO เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ เนื้อหาของบทความมุ่งวิเคราะห์พัฒนาการทางความเชื่อที่มีการผสมผสานระหว่างคติศาสนาพราหมณ์ (ฮินดู) ที่เน้นการคำนวณวันขึ้นปีใหม่ตามหลักโหราศาสตร์และการโคจรของพระอาทิตย์เข้าสู่ราศีเมษ กับคติศาสนาพุทธที่มุ่งเน้นการปฏิบัติตนผ่านพิธีกรรมทางศาสนา เช่น การทำบุญตักบาตร การสรงน้ำพระ และการแสดงความกตัญญูกตเวทิตาต่อบรรพบุรุษและผู้อาวุโส รวมถึงการสะท้อนภาพวิถีชีวิต ค่านิยม และความสามัคคีร่วมกันของคนในสังคมผ่านบทบาทของน้ำและกรณีศึกษาการสาดน้ำแบบวัฒนธรรมไทย-อีสาน บทสรุปของบทความชี้ให้เห็นว่า ความเป็นมาและอัตลักษณ์ที่จับต้องไม่ได้อันโดดเด่นนี้ ส่งผลให้ประเพณีสงกรานต์ในประเทศไทยได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนจากองค์การยูเนสโก (UNESCO) ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติอย่างเป็นทางการ พร้อมกันนี้ บทความได้นำเสนอองค์ความรู้และข้อเสนอแนะเชิงนโยบายว่า ภาครัฐและภาคส่วนที่เกี่ยวข้องควรกำหนดนโยบายเชิงรุกในการอนุรักษ์ ส่งเสริมการจัดกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ในระดับชุมชน และบูรณาการความรู้สู่เยาวชนเพื่อสืบสานอัตลักษณ์ดั้งเดิมให้สอดคล้องกับแนวทางสากลสืบไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการพิจารณาจากคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิและเผยแผ่ในวารสารฉบับนี้ เป็นทัศนคติและข้อคิดเห็นส่วนบุคคลของผู้เขียนแต่ละท่าน ไม่ถือว่าเป็นทัศนะคติและความรับผิดชอบ
ของบรรณาธิการ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารศรีล้านช้างปริทรรศน์ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารศรีล้านช้างปริทรรศน์ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักอักษรจากวารสารศรีล้านช้างปริทรรศน์ ก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2564). ประเพณีสงกรานต์. องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.
กิตติพงศ์ บุญเกิด. (2559). สาดน้ำสงกรานต์ วัฒนธรรมร่วมรากเอเชีย : เทศกาลโฮลี สงกรานต์สีในอินเดีย. พระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2503). พระราชพิธีสิบสองเดือน. รุ่งเรืองรัตน์.
ทัศนีย์ ทานตวณิช. (2523). คติชาวบ้าน. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ธวัช ปุณโณทก. (2528). วัฒนธรรมพื้นบ้าน คติความเชื่อ. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
นันทนา ขุนภักดี. (2530). การวิเคราะห์ความเชื่อของชายไทยในสวัสดิรักษา (พิมพ์ครั้งที่ 2). มหาวิทยาลัยศิลปากร.
นิธิ เอี่ยวศรีวงศ์. (2534). ความหลากหลายของวัฒนธรรมไทย และการท้าทายใหม่. สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ.
บำรุง คำเอก. (2558). อิทธิพลของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น. Veridian E-Journal, Silpakorn University, 8(2), 2243–2257. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Veridian-E-Journal/article/view/45461/37604
ประกาศิต ประกอบผล และจิระศักดิ์ สังเมฆ. (2562). สงกรานต์ : ปริศนาธรรมแห่งตำนาน. วารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์ (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 9(1), 164–178. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/var/article/view/186106/150001
ปัญญา บริสุทธิ์. (2529). การศึกษาเชิงวิเคราะห์วัฒนธรรมไทย สมัยรัตนโกสินทร์ พ.ศ. 2325 - 2395. สำนักพิมพ์ประกายพรึก. https://finearts.go.th/storage/contents/2023/01/file/Y3Sa282gE3muFVdkPAD0BV8dNkWNwwJWJjdldy0Q.pdf
พระพรหมบัณฑิต (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2567). ประเพณีสงกรานต์ [วิดีโอ]. YouTube. https://www.youtube.com/watch
พระมหาเกรียงศักดิ์ กิตฺติปุญฺโญ. (2565). ปรัชญาศาสนาพราหมณ์-ฮินดู. วารสารธรรมเพื่อชีวิต, 28(2), 45–58. https://so08.tci-thaijo.org/index.php/dhammalife/article/view/1436/1269
พระมหาอนันต์ อนุตฺตโร. (2562). วิเคราะห์คุณค่าทางปรัชญาในประเพณีวันสงกรานต์. วารสารวิจัยธรรมศึกษา, 2(2), 8–17. https://so07.tci-thaijo.org/index.php/dsr/article/view/435/346
พระยาอนุมานราชธน. (2532). เทศกาลสงกรานต์. กรมศิลปากร.
ยศ สันตสมบัติ. (2548). มนุษย์กับวัฒนธรรม (พิมพ์ครั้งที่ 3). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วัดประยุรวงศาวาส. (2567, 15 เมษายน). พิธีสรงน้ำพระ งานสงกรานต์ ประจำปี 2567 [วิดีโอ]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=N9nSvJyRWQw
วิภาวี ฝ้ายเทศ. (2567). พินิจการประกอบสร้างความหมายทางอุดมการณ์ในละครโทรทัศน์ “บุพเพสันนิวาส” และ “พรหมลิขิต” ที่ส่งผลต่อการรื้อฟื้นวัฒนธรรมไทย. วารสารภาษาไทยและวัฒนธรรมไทย, 10(1), 1–35. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/KUTH/article/view/270636/183444
วิมล จิโรจพันธุ์ ประชิด สกุณะพัฒน์ และอุดม เชยกีวงศ์. (2548). ศิลปะและวัฒนธรรมไทย. แสงดาว.
สุชาติ บุษย์ชญานนท์. (2561). ความเชื่อเรื่องน้ำพุทธมนต์สำหรับพุทธศาสนิกชน. วารสารวนัม
ฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 5(1), 89–102. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/Vanam_434/article/view/247720/167990
เสรี พงศ์พิศ. (2548). วิธีทำและวิธีคิด แผนชีวิตเศรษฐกิจชุมชน. เจริญวิทย์ การพิมพ์.
เสาวนีย์ จิตต์หมวด. (2538). การวัฒนธรรมศึกษา กระบวนการบริหารและจัดการวัฒนธรรม. ประชาชน.
เอฟวีนิว อินเตอร์ แทรเวิล กรุ๊ป. (2567). สงกรานต์แห่งอินเดีย. http://www.avenue.co.th/content
UNESCO. (2023, December 6). Songkran in Thailand, traditional Thai New Year festival. UNESCO Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/RL/songkran-in-thailand-traditional-thai-new-year-festival-01719
