ประสบการณ์และรูปแบบกิจกรรมทางกายของผู้ใหญ่ที่มีภาวะก่อนเบาหวานในเขตเมือง
คำสำคัญ:
ภาวะก่อนเบาหวาน, กิจกรรมทางกาย, สุขภาพในเขตเมือง, พฤติกรรมการดำเนินชีวิต, ปัจจัยกำหนดทางสังคมบทคัดย่อ
โรคเบาหวานเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวานซึ่งมีความเสี่ยงสูงที่จะพัฒนาเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ภายใน 5–10 ปี หากไม่ได้รับการดูแลที่เหมาะสม หนึ่งในปัจจัยเสี่ยงหลักคือการมีกิจกรรมทางกายไม่เพียงพอ โดยเฉพาะในเขตเมืองที่มีวิถีชีวิตเร่งรีบและข้อจำกัดด้านสิ่งแวดล้อม การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบกิจกรรมทางกายของผู้ใหญ่ที่มีภาวะก่อนเบาหวานในเขตเมือง ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษา เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตจากผู้เข้าร่วมที่ได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะก่อนเบาหวาน จำนวน 15 คน ในเขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ระหว่างเดือนพฤษภาคม–กันยายน 2567 และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงธีม ผลการวิจัยพบ 4 ธีมหลัก ได้แก่ (1) งานและจังหวะชีวิตเมืองเป็นปัจจัยกำหนดรูปแบบกิจกรรมทางกาย (2) โครงสร้างเมืองและการเดินทางเป็นข้อจำกัดแต่ยังมีช่องว่างให้แทรกกิจกรรม (3) เวลาว่าง ความหมายของกิจกรรมทางกาย และทุนทางสังคมมีอิทธิพลต่อการรักษาวินัย (4) การรับรู้ภาวะก่อนเบาหวานและแรงกระตุ้นจากผลตรวจหรือประสบการณ์ครอบครัวนำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในระดับเล็ก ๆ ผลการวิจัยนี้จึงเน้นย้ำว่า การส่งเสริมกิจกรรมทางกายในกลุ่มเสี่ยงในเขตเมืองต้องก้าวข้ามการให้คำแนะนำรายบุคคลไปสู่การปรับนโยบายเมืองที่ทำให้การเดินและการใช้จักรยานเป็นเรื่องง่ายและปลอดภัย ควบคู่ไปกับการสร้างกลไกสนับสนุนในชุมชน เพื่อรับมือกับข้อจำกัดด้านเวลาและสิ่งแวดล้อมที่เป็นปัญหาโดยตรง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Aekplakorn, W., Phakcharoen, H., & Sathiannoppakao, W. (2021). The 6th Thai national health examination survey 2019–2020. Aksorn Graphic and Design Publishing. https://www.hsri.or.th/printed-matter/399 [in Thai]
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Colberg, S. R., Sigal, R. J., Yardley, J. E., Riddell, M. C., Dunstan, D. W., Dempsey, P. C., Horton, E. S., Castorino, K., & Tate, D. F. (2016). Physical activity/exercise and diabetes: A position statement of the American Diabetes Association. Diabetes Care, 39(11), 2065–2079. https://doi.org/10.2337/dc16-1728
Guest, G., Namey, E., & Chen, M. (2020). A simple method to assess and report thematic saturation in qualitative research. PloS One, 15(5), e0232076. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0232076
Heaney, C. A., & Israel, B. A. (2008). Social networks and social support. In K. Glanz, B. K. Rimer, & K. Viswanath (Eds.), Health behavior and health education: Theory, research, and practice (4th ed., pp. 189–210). Jossey-Bass.
Kunno, J., Luangwilai, T., Manomaipiboon, B., Onklin, I., Ong-artborirak, P., Krainara, P., Chaichana, T., & Robson, M. G. (2024). The urban health themes and urban factors associated with health: A brief review. Vajira Medical Journal, 68(4), e269743. https://doi.org/10.62691/vmj.2024.269743
International Diabetes Federation. (2024). IDF Diabetes Atlas (11th ed.). https://diabetesatlas.org/media/uploads/sites/3/2025/04/IDF_Atlas_11th_Edition_2025.pdf
Levine J. A. (2002). Non-exercise activity thermogenesis (NEAT). Best Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolism, 16(4), 679–702. https://doi.org/10.1053/beem.2002.0227
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Marmot, M., Friel, S., Bell, R., Houweling, T. A., & Taylor, S. (2008). Closing the gap in a generation: health equity through action on the social determinants of health. Lancet, 372(9650), 1661–1669. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(08)61690-6
Michie, S., Abraham, C., Whittington, C., McAteer, J., & Gupta, S. (2009). Effective techniques in healthy eating and physical activity interventions: A meta-regression. Health Psychology, 30(6), 710–715. https://doi.org/10.1037/a0016136
Rosenstock, I. M. (1974). Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs, 2(4), 328–335. https://doi.org/10.1177/109019817400200403
Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Sage.
Tabák, A. G., Herder, C., Rathmann, W., Brunner, E. J., & Kivimäki, M. (2012). Prediabetes: A high-risk state for diabetes development. The Lancet, 379(9833), 2279–2290. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(12)60283-9
Umpierre, D., Ribeiro, P. A. B., Kramer, C. K., Leitão, C. B., Zucatti, A. T. N., Azevedo, M. J., Gross, J. L., Ribeiro, J. P., & Schaan, B. D. (2011). Physical activity advice only or structured exercise training and association with HbA1c levels in type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis. JAMA, 305(17), 1790–1799. https://doi.org/10.1001/jama.2011.576
Vichitkunakorn, P., Bunyanukul, W., Apiwan, K., Tanasanchonnakul, D., & Sittisombut, M. (2025). Prevalence of non-communicable disease risk factors and their association with economic status: findings from the 2021 health behaviour of population survey in Thailand. Global Health Action, 18(1), 2485689. https://doi.org/10.1080/16549716.2025.2485689
World Health Organization. (2018). Global action plan on physical activity 2018–2030: More active people for a healthier world. WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789241514187
Yin, R. K. (2017). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารพฤติกรรมศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
114 ซอยสุขุมวิท 23 ถนนสุขุมวิท แขวงคลองเตยเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพฯ 10110
โทร 02-649-5000 ต่อ 17600
