รูปแบบการจัดการขยะองค์รวมเชิงสร้างสรรค์ของชุมชน ผ่านกิจกรรมธนาคารขยะวิถีพุทธ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการจัดการขยะแบบองค์รวมของชุมชนผ่านกิจกรรมธนาคารขยะวิธีพุทธในสังคมไทย พัฒนากระบวนการและนำเสนอรูปแบบการการจัดการขยะแบบองค์รวมเชิงสร้างสรรค์ของชุมชนผ่านกิจกรรมธนาคารขยะวิธีพุทธ เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ การถอดบทเรียนชุมชนต้นแบบ สัมภาษณ์เชิงลึก สนทนากลุ่มย่อย สังเกตการณ์ การมีส่วนร่วมโดยตรง และการขับเคลื่อนกิจกรรมธนาคารขยะวิถีพุทธร่วมกับชุมชน กับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 17 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหาการวาดแผนที่ความคิด เทคนิค AIC และเทคนิค SWOT

ผลการวิจัยพบว่า

1) การจัดการขยะแบบองค์รวมของชุมชนผ่านกิจกรรมธนาคารขยะวิธีพุทธในสังคมไทย จัดการด้วยหลักพลังบวร ทำงานด้วยความสามัคคี พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันภายในชุมชน สร้างจิตสำนึกแก่เยาวชน ประยุกต์หลักธรรมในพระไตรปิฎกเพื่อแก้ไขปัญหาขยะ เช่น การบังสุกุล

2) การพัฒนากระบวนการการจัดการขยะแบบองค์รวมเชิงสร้างสรรค์ของชุมชนผ่านกิจกรรมธนาคารขยะวิถีพุทธ มี 3 ขั้นตอน คือ (1) ขั้นตอนการสร้างความรู้ วางแผนกำหนดเป้าหมาย ทำการรณรงค์และถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับขยะด้วยการประชาสัมพันธ์ผ่านหอกระจายเสียงของชุมชน สอดแทรกข้อมูลเกี่ยวกับประโยชน์การจัดเก็บขยะและอันตรายจากขยะในการเทศนาของพระสงฆ์ (2) ขั้นตอนการสร้างแนวทางพัฒนา ได้แก่ การลดกิจกรรมงานสังสรรค์และงานรื่นเริงเพื่อลดปริมาณขยะ (3) ขั้นตอนการสร้างแนวทางปฏิบัติ แบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบ ใช้วัดเป็นศูนย์กลางจัดการขยะชุมชน จัดกิจกรรมทอดผ้าป่าขยะ ขยะแลกไข่

3) รูปแบบการจัดการขยะแบบองค์รวมเชิงสร้างสรรค์ของชุมชนผ่านกิจกรรมธนาคารขยะวิถีพุทธ ได้แก่ การกระตุ้นสร้างการรับรู้คัดแยกขยะให้ถูกวิธี การลดขยะต้นทาง การทำบุญขยะ การฝังกลบ การทำปุ๋ยหมัก การนำกลับมาใช้ใหม่ และการเผาทำลาย