การเปลี่ยนแปลงพื้นที่สีเขียวและความสัมพันธ์เชิงพื้นที่ต่อพื้นที่น้ำท่วมในจังหวัดนนทบุรี

บทคัดย่อ

จังหวัดนนทบุรีซึ่งเป็นพื้นที่ปริมณฑลที่มีการขยายตัวของเมืองอย่างรวดเร็ว กำลังเผชิญกับความท้าทายจากปัญหาน้ำท่วมที่ทวีความรุนแรงขึ้นควบคู่ไปกับการลดลงของพื้นที่สีเขียวซึ่งมีความสำคัญต่อการดูดซับและชะลอน้ำ งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่ของพื้นที่สีเขียวในจังหวัดนนทบุรีระหว่าง พ.ศ. 2545-2565 และคาดการณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงไปจนถึง พ.ศ. 2575 และ 2) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่สีเขียวกับพื้นที่น้ำท่วมในอดีต การศึกษาได้ใช้เทคนิคทางภูมิสารสนเทศในการจำแนกประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดินจากข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม Landsat ร่วมกับการสร้างแบบจำลอง Cellular Automata Markov Chain เพื่อคาดการณ์แนวโน้ม และใช้สถิติไคสแควร์ (Chi-Square) เพื่อทดสอบความสัมพันธ์ ผลการวิจัยพบว่า ตลอดระยะเวลา 20 ปี พื้นที่สีเขียวได้ลดลงอย่างมีนัยสำคัญจาก 387.45 ตารางกิโลเมตร (60.89%) ใน พ.ศ. 2545 เหลือเพียง 300.22 ตารางกิโลเมตร (47.18%) ใน พ.ศ. 2565 และแบบจำลองคาดการณ์ว่าหากแนวโน้มยังคงเดิม พื้นที่สีเขียวจะเหลือเพียง 279.92 ตารางกิโลเมตร (43.99%) ใน พ.ศ. 2575 ผลการทดสอบทางสถิติยืนยันว่าพื้นที่สีเขียวมีความสัมพันธ์กับการเป็นพื้นที่รองรับน้ำท่วมอย่างมีนัยสำคัญ (X^² = 8.30, p < 0.05) โดยเฉพาะพื้นที่เกษตรกรรมฝั่งตะวันตกของจังหวัดซึ่งเป็นพื้นที่รับน้ำสำคัญตามธรรมชาติ ข้อค้นพบนี้ได้ให้หลักฐานเชิงประจักษ์ที่สนับสนุนยุทธศาสตร์ของกรมชลประทานและกรมโยธาธิการและผังเมืองในการกำหนดให้พื้นที่ดังกล่าวเป็นเขตชะลอน้ำ (แก้มลิง) ดังนั้น การวางนโยบายอนุรักษ์และจัดการพื้นที่สีเขียวอย่างเร่งด่วนจึงไม่ได้เป็นเพียงมาตรการเชิงสิ่งแวดล้อม แต่เป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ที่จำเป็นอย่างยิ่งในการสร้างความมั่นคงด้านการจัดการอุทกภัยให้แก่จังหวัดนนทบุรีอย่างยั่งยืน