การถอดบทเรียนขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคม ของสภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย

เกรียงไกร  ชีช่วง; ชนัฐนันท์  ม่วงวิเชียร

ผู้แต่ง

เกรียงไกร ชีช่วง สภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย
ชนัฐนันท์ ม่วงวิเชียร วิทยาลัยผู้นำและนวัตกรรมสังคม มหาวิทยารังสิต

คำสำคัญ:

กลุ่มชาติพันธุ์, ชนเผ่าพื้นเมือง, สภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย (สชพ.), ขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบทและพัฒนาการของการก่อรูปขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมของสภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย 2) วิเคราะห์กระบวนการเคลื่อนไหว กลยุทธ์ และการจัดการทรัพยากรของขบวนการเคลื่อนไหวของสภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย 3) ถอดบทเรียนและรูปแบบขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมของสภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย โดยใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการศึกษาเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 20 คน คัดเลือกแบบเจาะจง โดยเป็นผู้ที่มีบทบาทเกี่ยวข้องกับขบวนการเคลื่อนไหวและมีความหลากหลายด้านกลุ่มชาติพันธุ์ เพศ วัย และภูมิภาค รวมทั้งผู้ที่เกี่ยวข้องจากภาครัฐและภาคประชาสังคม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการสร้างข้อสรุปแบบอุปนัย พร้อมตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยการตรวจสอบสามเส้าด้านแหล่งข้อมูลและวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล
ผลการวิจัยพบว่า 1) การก่อรูปของขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมของขบวนชนเผ่าพื้นเมือง เป็นผลมาจากโครงสร้างของสังคมไทยที่ก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำและการเข้าไม่ถึงสิทธิขั้นพื้นฐาน จึงเกิดการรวมตัวของเครือข่ายชนเผ่าพื้นเมือง ยกระดับเชิงสถาบันเคลื่อนไหวเชิงนโยบาย จนสามารถผลักดันให้เกิดกฎหมายรับรองสิทธิกลุ่มชาติพันธุ์ชนเผ่าพื้นเมืองได้ ถือเป็นพัฒนาการของขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมที่พัฒนาจากการเคลื่อนไหวระดับล่างไปสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของรัฐ 2) กระบวนการเคลื่อนไหวของสภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย เป็นกระบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมที่มีการวางยุทธศาสตร์ มีการบริหารจัดการองค์กร มีการจัดการทรัพยากร และมีการสร้างเครือข่ายทางสังคมอย่างเป็นระบบ จนสามารถพัฒนาเป็นการเคลื่อนไหวเชิงนโยบายที่มีพลังในการต่อรองกับรัฐได้ 3) การเคลื่อนไหวของสภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย ก่อให้เกิดบทเรียนในมิติของการเคลื่อนไหวทางสังคม การสร้างเครือข่าย การเจรจานโยบาย การพัฒนาภาวะผู้นำ และการจัดการทรัพยากร ซึ่งสามารถสังเคราะห์เป็นองค์ความรู้ และรูปแบบการเคลื่อนไหวทางสังคมของภาคประชาชนได้

เอกสารอ้างอิง

ประภาส ปิ่นตบแต่ง. (2548). กรอบมโนทัศน์การวิเคราะห์ขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมภาคประชาชน. สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา.

ประสิทธิ์ ลีปรีชา และมุกดาวรรณ ศักดิ์บุญ (2564). การศึกษาเพื่อความเป็นไทยกับกลุ่มชนพื้นเมืองในภาคเหนือ. วารสารธรรมศาสตร์. 4(2), 68-97.

เสน่ห์ จามริก. (2546). สิทธิมนุษยชนบนเส้นทางวัฒนธรรมไทย. คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.

อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2543). พลวัตของชุมชนในการจัดการทรัพยากร: กระบวนการทัศน์และนโยบาย. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).

Anaya, S. J. (2004). Indigenous peoples in international law (2nd ed.). Oxford University Press.

Bass, B. M. (1985). Leadership and performance beyond expectations. Free Press.

Castells, M. (2010). The power of identity: The information age: Economy, society, and culture (2nd ed., Vol. 2). Wiley-Blackwell.

Della Porta, D., & Diani, M. (2006). Social movements: An introduction (2nd ed.). Blackwell Publishing.

Escobar, A. (2008). Territories of difference: Place, movements, life, redes. Duke University Press.

Fraser, N. (2000). Rethinking recognition. New Left Review. 3, 107–120.

Gronn, P. (2002). Distributed leadership as a unit of analysis. The Leadership Quarterly, 13(4), 423–451. https://doi.org/10.1016/S1048-9843(02)00120-0

McCarthy, J. D., & Zald, M. N. (1977). Resource mobilization and social movements: A partial theory. American Journal of Sociology, 82(6), 1212–1241. https://doi.org/10.1086/226464

Niezen, R. (2003). The origins of indigenism: Human rights and the politics of identity. University of California Press.

Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.

Posey, D. A. (Ed.). (1999). Cultural and spiritual values of biodiversity: A complementary contribution to the Global Biodiversity Assessment. Intermediate Technology Publications.

Sergiovanni, T. J. (1992). Moral leadership: Getting to the heart of school improvement. Jossey-Bass.

Silvia, C., & McGuire, M. (2010). Leading public sector networks: An empirical examination of integrative leadership behaviors. The Leadership Quarterly, 21(2), 264–277. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2010.01.006

Smith, L. T. (2012). Decolonizing methodologies: Research and indigenous peoples (2nd ed.). Zed Books.

Snow, D. A., Rochford, E. B., Jr., Worden, S. K., & Benford, R. D. (1986). Frame alignment processes, micromobilization, and movement participation. American Sociological Review, 51(4), 464–481. https://doi.org/10.2307/2095581

Tarrow, S. G. (2011). Power in movement: Social movements and contentious politics (3rd ed.). Cambridge University Press.

Taylor, C. (1994). The politics of recognition. In A. Gutmann (Ed.), Multiculturalism: Examining the politics of recognition (pp. 25–73). Princeton University Press.

Tilly, C. (2004). Social movements, 1768–2004. Paradigm Publishers.

Touraine, A. (1981). The voice and the eye: An analysis of social movements. Cambridge University Press.

United Nations. (2007). United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples. United Nations.

United Nations Department of Economic and Social Affairs. (2009). State of the world’s Indigenous peoples. United Nations.

Vandergeest, P., & Peluso, N. L. (1995). Territorialization and state power in Thailand. Theory and Society, 24(3), 385–426. https://doi.org/10.1007/BF00993352