มุมมองหลายระดับต่อการดำเนินการพื้นที่สีเขียวขนาดเล็กในฐานะนวัตกรรม ทางสังคมเพื่อการเพิ่มพื้นที่สีเขียวเขตเมือง: กรณีศึกษา สวนวัดหัวลำโพงรุกขนิเวศน์ กรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ วิเคราะห์มุมมองหลายระดับต่อการดำเนินการพื้นที่สีเขียวในเมือง ด้วยทฤษฎี Multi-Level Perspective กรณีศึกษา สวนวัดหัวลำโพงรุกขนิเวศน์ แขวงสี่พระยา เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร เป็นการวิจัยย้อนหลัง (Retrospective Research Technique) โดยเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ซึ่งเป็นผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทั้งหมด 5 กลุ่ม จำนวน 12 คน ประกอบด้วย ตัวแทนโครงการวี!พาร์ค 4 คน ภาครัฐ 2 คน ภาคประชาสังคม 2 คน ภาควิชาชีพ 2 คน และภาควิชาการ 2 คน ใช้วิธีวิเคราะห์ข้อมูลเชิงแก่นสาร ผลการวิจัยมีดังนี้ 1) พื้นที่กรณีศึกษาเป็นเขตเมืองชั้นในที่มีความหนาแน่นสูงและมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงพื้นที่สีเขียว ประกอบกับแรงกดดันเชิงนโยบายและกระแสการพัฒนาเมืองในระดับ Landscape ส่งผลให้เกิดความต้องการพื้นที่สีเขียวและเอื้อต่อการก่อตัวของนวัตกรรมในระดับชุมชน 2) การพัฒนานวัตกรรมในระดับ Niche สะท้อนความสำเร็จของนวัตกรรมทางสังคม ที่ขับเคลื่อนด้วยความร่วมมือแบบพหุภาคี โดยมีโครงการ We!Park เป็นกลไกกลางในการประสานทรัพยากร ความรู้ และการมีส่วนร่วมส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงกายภาพ การยอมรับทางสังคม และความรู้สึกเป็นเจ้าของในระดับพื้นที่ และ 3) การยอมรับและฝังตัวในระดับ Regime พบว่า แม้ภาครัฐเริ่มยอมรับและสนับสนุนแนวทางดังกล่าวมากขึ้นผ่านการเรียนรู้เชิงสถาบันและการขยายเครือข่ายความร่วมมือ แต่นวัตกรรมยังเผชิญข้อจำกัดด้านกฎระเบียบและกลไกสนับสนุน ส่งผลให้การฝังตัวในระดับโครงสร้างยังเป็นไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป ข้อเสนอแนะ คือ 1) ควรส่งเสริมความเข้าใจเกี่ยวกับพื้นที่สีเขียวขนาดเล็ก 2) ควรมีการพัฒนามาตรการทางกฎหมายเพื่อการขยายผลการพัฒนาพื้นที่สีเขียวขนาดเล็ก 3) ควรมีการพัฒนาฐานข้อมูลเพื่อให้เหมาะสมต่อการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการขยายผล และ 4) ควรพัฒนาแนวทางการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการพื้นที่สีเขียวขนาดเล็ก