ความเป็นชายในวรรณกรรมลุ่มทะเลสาบสงขลา พ.ศ. 2491 - 2506

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการประกอบสร้างภาพความเป็นชายในวรรณกรรมลุ่มทะเลสาบสงขลา ช่วงปี พ.ศ. 2491 - 2506 โดยวิเคราะห์ผ่านสามแกนหลัก ได้แก่ 1) อุดมการณ์รัฐที่ส่งเสริมความเป็นชายแบบชาตินิยม 2) ค่านิยมและอุดมการณ์ท้องถิ่นที่หล่อหลอมบทบาทชาย และ 3) มุมมองของผู้เขียนที่สะท้อนผ่านการสร้างตัวละครชาย งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพประเภทการวิเคราะห์เอกสารเชิงตีความ โดยศึกษานิยายภาคใต้ “ฉบับพิมพ์เล่มเล็ก” จำนวน 10 เรื่อง ซึ่งตีพิมพ์ในจังหวัดสงขลา พัทลุง และนครศรีธรรมราช ระหว่างปี พ.ศ. 2491 - 2506 กรอบวิเคราะห์อาศัยแนวคิดความเป็นชายแบบครอบงำและแนวคิดวาทกรรม เพื่ออธิบายความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่ปรากฏในตัวบท ผลการวิจัยพบว่า ภาพความเป็นชายสามารถจำแนกได้เป็น 3 ลักษณะ ได้แก่ 1) ความเป็นชายตามอุดมการณ์รัฐ เช่น ชายชาติทหาร ข้าราชการ และนักพัฒนาชุมชน ซึ่งสะท้อนบทบาทชายในฐานะกำลังหลักของชาติ 2) ความเป็นชายตามค่านิยมท้องถิ่นที่เน้นความกล้าหาญ ใจนักเลง ศักดิ์ศรี ความรักเดียวใจเดียว และการเสียสละเพื่อครอบครัวและชุมชน และ 3) ความเป็นชายในมุมมองของผู้เขียน ซึ่งมักสร้างภาพชายอุดมคติที่มีบุคลิกสง่างาม มีภาวะผู้นำ และยึดมั่นในคุณธรรม การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า ความเป็นชายในวรรณกรรมลุ่มทะเลสาบสงขลา มิได้เป็นเพียงภาพสะท้อนสังคม หากเป็นกระบวนการประกอบสร้างที่เกิดจากการต่อรองระหว่างอุดมการณ์รัฐ ค่านิยมท้องถิ่น และบทบาทของผู้เขียนในฐานะผู้ผลิตความหมาย วรรณกรรมจึงทำหน้าที่เป็นพื้นที่ทางวาทกรรมที่ผลิตซ้ำและทำให้ความเป็นชายแบบครอบงำมีความชอบธรรมในบริบทภาคใต้หลังสงครามโลกครั้งที่สอง ทั้งยังช่วยขยายกรอบการศึกษาวรรณกรรมท้องถิ่นสู่มิติด้านเพศภาวะและอำนาจอย่างเป็นระบบ