กระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้ผลิตภัณฑ์อาหารทะเลแปรรูปของชุมชนต้นแบบ บ้านช่องฟืน เพื่อการพัฒนาชุมชนประมงชายฝั่งอย่างยั่งยืน ในอำเภอปากพะยูน จังหวัดพัทลุง

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการแปรรูปอาหารทะเล การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ และการตลาดของผลิตภัณฑ์ชุมชนต้นแบบบ้านช่องฟืน และ 2) เสริมสร้างศักยภาพชุมชนประมงชายฝั่งให้สามารถประยุกต์ใช้องค์ความรู้เพื่อพัฒนาอาชีพและความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ ใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน โดยมีการวิจัยเชิงคุณภาพเป็นหลัก และเชิงปริมาณสนับสนุนเพื่อประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้ของกลุ่มเป้าหมาย ประชากร คือ ชุมชนต้นแบบบ้านช่องฟืน จำนวน 54 คน และใช้กลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง 100 คน จาก 3 ชุมชนในตำบลฝาละมี ได้แก่ กลุ่มแม่บ้านบ้านบางมวง (30 คน) กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านบางขวน (40 คน) และกลุ่มแม่บ้านบ้านแหลมไก่ผู้ (30 คน) เครื่องมือถ่ายทอดองค์ความรู้ คือ คู่มือ “แปรรูปอย่างไรให้โดนใจผู้บริโภค” และวิดีโอสาธิต 5 รายการ ได้แก่ กุ้งแห้ง กุ้งหวาน กุ้งแก้วสามรส ปลาบุตรีตากแห้ง และผงโรยข้าวกุ้งหัวมัน เก็บข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการสังเกตและการสนทนากลุ่ม เก็บข้อมูลเชิงปริมาณโดยแบบประเมินความรู้ ความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลโดยสังเคราะห์ประเด็นสำคัญร่วมกับผลเชิงปริมาณ ผลการวิจัยพบว่า 1) กระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้เป็นการเรียนรู้แบบชุมชนเป็นฐาน แบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่ การสร้างความเข้าใจร่วมกัน การปฏิบัติการ และการขยายผล 2) การพัฒนาบรรจุภัณฑ์แบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ให้ความรู้ด้านกฎหมายและมาตรฐาน ออกแบบ และประยุกต์ใช้ และ 3) การตลาดดิจิทัลแบ่งเป็น 4 ระยะ ได้แก่ การสร้างความเข้าใจ การเล่าเรื่องผลิตภัณฑ์ การผลิตสื่อ และการเผยแพร่ ภายหลังการดำเนินวิจัย กลุ่มเป้าหมายร้อยละ 80 มีความรู้และทักษะเพิ่มขึ้น สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ บรรจุภัณฑ์ และสื่อดิจิทัล ส่งผลให้ผลิตภัณฑ์มีมูลค่าเพิ่ม เกิดรายได้ และยกระดับศักยภาพทางเศรษฐกิจของชุมชน