เงินออมและหนี้สินของครัวเรือนในช่วงก่อน ระหว่าง และหลังการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19: หลักฐานเชิงประจักษ์จากการวิเคราะห์ข้อมูลแผงจำลองแบบพลวัต

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบเงินออมและหนี้สินของครัวเรือนในประเทศไทย และศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อเงินออมและหนี้สินของครัวเรือนในภูมิภาคต่าง ๆ ของประเทศไทยในช่วงก่อน ระหว่าง และหลังจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 งานวิจัยนี้ช่วยเติมเต็มช่องว่างขององค์ความรู้ที่สำคัญ โดยศึกษาทั้งสองมิติร่วมกันตลอดช่วงเวลาต่าง ๆ ของการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ด้วยการใช้ข้อมูลทุติยภูมิแบบ Repeated cross-sectional ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2556 – 2568 จะมีการเก็บรวบรวมข้อมูลทุก 2 ปี รวมทั้งสิ้น 7 ช่วงเวลา ตัวแปรที่ใช้ในการศึกษา ประกอบด้วย เงินออม หนี้สิน เพศของหัวหน้าครัวเรือน อายุของหัวหน้าครัวเรือน จำนวนสมาชิกของครัวเรือน รายได้ ค่าใช้จ่ายอุปโภคบริโภค ค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่อุปโภคบริโภค การชำระหนี้ครัวเรือน เขตที่อยู่อาศัย และจำนวนผู้ทำงานหารายได้ การวิเคราะห์ใช้สถิติเชิงพรรณนาและวิธีเศรษฐมิติ โดยใช้ Dynamic Pseudo-Panel ในการประมาณค่าด้วยวิธีกำลังสองน้อยที่สุด ร่วมกับตัวแปรปฏิสัมพันธ์ (Interaction term) ผลการศึกษาพบว่า ครัวเรือนส่วนใหญ่มีรายได้เฉลี่ยสูงกว่ารายจ่ายรวม อย่างไรก็ตาม ระดับเงินออมและหนี้สินของครัวเรือนมีความแตกต่างกันในแต่ละช่วงเวลา โดยเฉพาะในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 ที่ครัวเรือนมีภาระหนี้สินเพิ่มขึ้นและความสามารถในการออมลดลง นอกจากนี้ ยังพบความแตกต่างด้านลักษณะประชากร เศรษฐกิจ และโครงสร้างครัวเรือน ซึ่งอาจส่งผลต่อพฤติกรรมทางการเงินของครัวเรือน และทดสอบหาความสัมพันธ์ระหว่างเงินออมและหนี้สินกับตัวแปรอิสระในทั้ง 3 ช่วงเวลาของภาพรวมทั่วประเทศ พบว่า ตัวแปรที่มีความสัมพันธ์กับเงินออม ได้แก่ เพศ อายุ จำนวนผู้หารายได้ รายได้ ค่าใช้จ่ายอุปโภคบริโภค ค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่อุปโภคบริโภค และเขตที่อยู่อาศัย ตัวแปรที่มีความสัมพันธ์กับหนี้สิน ได้แก่ อายุ จำนวนสมาชิก จำนวนผู้หารายได้ ค่าใช้จ่ายอุปโภคบริโภค ค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่อุปโภคบริโภค และการชำระหนี้สิน เมื่อพิจารณาตามภูมิภาค ตัวแปรที่มีความสัมพันธ์กับเงินออมและหนี้สินร่วมกันในทุกภูมิภาคเหมือนกัน ได้แก่ เพศ อายุ จำนวนสมาชิก จำนวนผู้หารายได้ รายได้ ค่าใช้จ่ายอุปโภคบริโภค ค่าใช้จ่ายที่ไม่ใช่อุปโภคบริโภค เขตที่อยู่อาศัย และการชำระหนี้สิน