การพัฒนาจิตในคัมภีร์พระอภิธรรมปิฎก การพัฒนาจิตในคัมภีร์พระอภิธรรมปิฎก

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาการพัฒนาจิตในคัมภีร์พระอภิธรรมปิฎก โดยมีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษาความหมาย พัฒนาจิตในคัมภีร์พระอภิธรรม 2) เพื่อศึกษาวิธีขั้นตอนการพัฒนาจิตตามหลักพระอภิธรรม 3) เพื่อให้ทราบถึงประโยชน์ของการพัฒนาจิตตามหลักคัมภีร์พระอภิธรรม สติปัฏฐาน หมายถึง การระลึกรู้ การตามรู้ หรือการกำหนดรู้อย่างจดจ่อต่อเนื่อง เมื่อสติดำเนินไปอย่างต่อเนื่องเช่นนี้ สมาธิคือความตั้งมั่นในสภาวธรรมก็จะปรากฏขึ้น แล้วปัญญาที่หยั่งเห็นสภาวธรรมตามความเป็นจริงก็จะเกิดขึ้นเอง สติปัฏฐาน 4 มีดังนี้

1) กายานุปัสสนา การกำหนดรู้กองรูปว่าเป็นเพียงกองรูป อิริยาบถทั้ง 4 คือ เดิน ยืน นั่ง นอน

2) เวทนานุปัสสนา การกำหนดรู้เวทนาว่าเป็นเพียงเวทนา คือความรู้สึกเป็นสุข ทุกข์ และวางเฉย (ไม่ทุกข์ไม่สุข)

3) จิตตานุปัสสนา การกำหนดรู้จิตว่าเป็นเพียงจิต คือประกอบด้วยโลภะ

4) ธรรมานุปัสสนา การกำหนดรู้สภาวธรรมว่าเป็นเพียงสภาวธรรม ธรรม 5 หมวดคือ นิวรณ์ 5 ขันธ์ 5 อาตยนะ 12 โพชฌงค์ 7 อริยสัจ 4

ผลของการปฏิบัติ ในการตั้งสติ 4 อย่างนี้ว่า จะเป็นเหตุให้ได้บรรลุผลอย่างใดอย่างหนึ่ง ฉะนั้น พัฒนาจิตในคัมภีร์พระอภิธรรมปิฎก คือ การปฏิบัติวิปัสสนาตามแนวทางมหาสติปัฏฐาน 4 มีการกำหนดรูป-นาม และมัชฌิมาปฏิปทาเป็นทางให้ถึงพระนิพพาน