พระแก้วเนรมิต : พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์แห่งเมืองศรีสะเกษ
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัดลำภูหรือวัดรัมพนิวาส ตำบลใจดี อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ เป็นสถานที่ประดิษฐานหลวงพ่อพระแก้วเนรมิต พระพุทธรูปโบราณที่มีความสำคัญและความศักดิ์สิทธิ์อีกองค์หนึ่งของจังหวัดศรีสะเกษ จากการศึกษาพบว่า บนกุฏิชั้นสองของเจ้าอาวาสเป็นที่ประดิษฐานองค์หลวงพ่อพระแก้วเนรมิต พระพุทธรูปปางมารวิชัย เนื้องทองสำริด เป็นศิลปะลาว สันนิษฐานว่าถูกสร้างขึ้นประมาณปลายพุทธศตวรรษที่ 22 ถึงกลางพุทธศตวรรษที่ 23 ถูกเชิญมาจากฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงภายหลังการปราบกบฏเจ้าเมืองเวียงจันทน์ในสมัยธนบุรี พ.ศ.2321 พระแก้วเนรมิตเป็นพระพุทธรูปโบราณที่มีความศักดิ์สิทธิ์ เป็นที่เคารพนับถือของชาวบ้านลำภู ตำบลใจดี อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ อีกองค์หนึ่ง พระพุทธรูปองค์นี้เป็นหลักฐานทางโบราณวัตถุที่สะท้อนให้เห็นถึงพุทธศิลป์ที่งดงามและยังมีเรื่องเล่าและตำนานพระพุทธรูปที่เกี่ยวเนื่องกับประวัติศาสตร์เมืองขุขันธ์ โดยมีเนื้อเรื่องสัมพันธ์กับประวัติศาสตร์ของคนลาวล้านช้างที่อพยพเข้ามาร่วมสร้างบ้านแปงเมืองศรีสะเกษ อันแสดงให้เห็นถึงวิถีแห่งศรัทธาในพระพุทธศาสนาของคนไทย-ลาว ที่มีความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์ร่วมกันในสังคมสองฝั่งโขง และปัจจุบันวัดลำภูถือเป็นสถานที่สำคัญทางด้านพระพุทธศาสนาและการท่องเที่ยวเชิงพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดศรีสะเกษ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กะซวงทัมมะกาน. (2517). ปวัดพระทาดเจดีวัดสำคัน. เวียงจันทน์: หอสมุดแห่งชาติ เวียงจันทน์.
กระทรวงมหาดไทย. (2529). ประวัติมหาดไทยส่วนภูมิภาคจังหวัดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: กระทรวงมหาดไทย. ข้อมูลทะเบียนจังหวัดศรีสะเกษ. (2545). ม.ป.ท.: ม.ป.พ..
คณะกรรมการฝ่ายพัฒนาเอกสารและประมวลจดหมายเหตุ. (2548). วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดศรีสะเกษ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
จันท์นิภา ดวงวิไล. (2556). ตำนานพระพุทธรูปในชุมชนชายแดนไทย-ลาว : การสื่อความหมายทางวัฒนธรรมและบทบาทการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคม. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์) มหาสารคาม: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
เจ้าคำหมั้น วงกตรัตนะ. (2506). พงสาวดานชาติลาว. เวียงจันทน์: หอสมุดแห่งชาติ เวียงจันทน์.
ณรงค์ พ่วงพิศ. (2540). ประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานในดินแดนไทย. กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์.
ดนัย ไชยโยธา. (2531). มนุษย์กับอารยธรรมในเอเชียใต้ เล่ม 1. กรุงเทพฯ: โอเดียนสโตร์.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. (2547). ตำนานพระพุทธรูปสำคัญ. กรุงเทพฯ: มติชน.
เติม วิภาคย์พจนกิจ. (2515). ประวัติศาสตร์อีสาน 2 เล่ม. กรุงเทพฯ: สมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย.
ธนาคารแห่งประเทศไทย สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. (2553). พระพุทธรูปสำคัญในภาคอีสาน. ขอนแก่น: คลังนานาวิทยา.
ธรงวิทย์ ทองเสี่ยน. (2559). รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ : สานตำนานเมืองนครศรีลำดวน : กรณีศึกษาพระแก้วเนรมิต. ศรีสะเกษ: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
ธรงวิทย์ ทองเสี่ยน. (2560, กรกฎาคม-ธันวาคม). สานตำนานเมืองนครศรีลำดวน : กรณีศึกษาพระแก้วเนรมิต. วารสารมนุษย์กับสังคม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ. 1(2): 74-84.
นิติภูมิ ชุชันธิน. (2552). เอกสารประกอบการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเรื่อง : เมืองขุขันธ์ : จังหวัดขุขันธ์ : จังหวัดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: สถาบันการพลศึกษา วิทยาเขตศรีสะเกษ.
นิติภูมิ ชุชันธิน. (2553). เอกสารประกอบการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเรื่องบรรพบุรุษเมืองขุขันธ์ พระยาไกรภักดีศรีนครลำดวน หลวงแก้วสุวรรณ เจ้าเมืองขุขันธ์ท่านแรก. . ศรีสะเกษ: สถาบันการพลศึกษา วิทยาเขตศรีสะเกษ.
นิติภูมิ ชุชันธิน. (2566). ประวัติ(ย่อ)เมืองขุขันธ์และวัดลำภู. ม.ป.ท.: ม.ป.พ..
นิติภูมิ ชุชันธิน. (2566). พระยาไกรภักดีศรีนครลำดวน (หรือตากะจ๊ะ) หมอช้างชั้นครูบาจอมขมังเวทย์ เจ้าเมืองขุขันธ์ท่านแรก. ม.ป.ท.: ม.ป.พ..
นิติภูมิ ขุขันธิน. (2567, 2 สิงหาคม). ปราชญ์ท้องถิ่น. สัมภาษณ์.
บรรณ มากนวล. (2565). บรรณ...บันทึก. ศรีสะเกษ: ที่ระลึกงานฌาปนกิจศพคุณพ่อบรรณ มากนวล วันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2565.
ประกอบ เทียมสาย. (2567, 2 สิงหาคม). ปราชญ์ท้องถิ่น. สัมภาษณ์.
ประภัสสร์ ชูวิเชียร. (2557). ศิลปะลาว. กรุงเทพฯ: มติชน.
ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และวิถีศรีสะเกษ. (2555). ศรีสะเกษ: สำนักพิมพ์สโมสรศิลปินศรีสะเกษ.
ประสงค์ พักเกาะ. (2567, 2 สิงหาคม). ปราชญ์ท้องถิ่น. สัมภาษณ์.
ผิน แสนสุข. (2555). ออดหลอดซอดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: ศรีสะเกษการพิมพ์.
พรรณิกา ฉายากุล. (2555). เอกสารประกอบการสอน 0023003 อารยธรรมอีสาน (Isan Civilization). มหาสารคาม: ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ไพฑูรย์ มีกุศล. (2532). เอกสารคำสอน ประวัติศาสตร์อารยธรรมอีสาน. มหาสารคาม: คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มหาสารคาม.
ภราดร ศรปัญญา และคณะ. (2558ก). ศรีสะเกษ จังหวัดของเรา 1 : ประวัติศาสตร์ สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม. อุบลราชธานี: ยงสวัสดิ์อินเตอร์กรุ๊ป.
ภราดร ศรปัญญา และคณะ. (2558ข). ศรีสะเกษ จังหวัดของเรา 2 : ภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจ การคมนาคม และสิ่งแวดล้อม. อุบลราชธานี: ยงสวัสดิ์อินเตอร์กรุ๊ป.
เยาวพร พร้อมสุข. (2567, 2 สิงหาคม). ปราชญ์ท้องถิ่น. สัมภาษณ์.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช 2556. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่น.
รายงานการสัมมนาประวัติศาสตร์ศรีสะเกษในโอกาสการย้ายศาลากลางครบ 100 ปี. (2548). ม.ป.ท.: ม.ป.พ..
วิราวรรณ นฤปิติ. (2560). การเมืองเรื่องพระพุทธรูป. กรุงเทพฯ: มติชน.
ศานติ ภักดีคำ. (2560). ครุฑ. กรุงเทพฯ: อมรินทร์คอมมิกส์.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2555). เจดีย์ พระพุทธรูป ฮูปแต้ม สิม ศิลปะลาวและอีสาน. กรุงเทพฯ: มิวเซียมเพรส.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2556). พระพุทธรูปในประเทศไทย : รูปแบบ พัฒนาการ และความเชื่อของคนไทย. กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2563). พุทธศิลป์ไทยในอาเซียน. กรุงเทพฯ: มติชน.
ศุเพียร คำวงศ์. (2567, 2 สิงหาคม). ปราชญ์ท้องถิ่น. สัมภาษณ์.
สงวน รอดบุญ. (2545). พุทธศิลปลาว. กรุงเทพฯ: สายธาร.
สันติ เล็กสุขุม. (2550). ศิลปะอยุธยา. กรุงเทพฯ: มติชน.
สนอง ขุขันเขต. (2567, 2 สิงหาคม). ปราชญ์ท้องถิ่น. สัมภาษณ์.
สุทัศน์ กองทรัพย์. (2536). ความสำคัญของหัวเมืองคูขันธ์ สังฆะ และสุรินทร์ พ.ศ.2302-2450. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์) มหาสารคาม: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มหาสารคาม.
สุภัทรดิส ดิศกุล, หม่อมเจ้า. (2543). ประวัติศาสตร์ศิลปะประเทศใกล้เคียง. กรุงเทพฯ: มติชน.
สุรศักดิ์ ศรีสำอาง. (2545). ลำดับกษัตริย์ลาว. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง.
สิลา วีระวงศ์. (2540). ประวัติศาสตร์ลาว. กรุงเทพฯ: มติชน.
สำนักงานจังหวัดศรีสะเกษและภาคีเครือข่าย. (2548). ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น : ประวัติ อำเภอ ตำบล หมู่บ้านของจังหวัดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: ศรีสะเกษการพิมพ์.
สำนักโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ 9 นครราชสีมา. (2551). โบราณสถานในเขตจังหวัดศรีสะเกษ. นครราชสีมา:สำนักโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ 9 นครราชสีมา.
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร (กจช). ม.57/14 มณฑลอีสาน 11 ส.ค. ร.ศ.119 – 22 พ.ค. ร.ศ.129. (เอกสารไมโครฟิล์ม)
อมรวงศ์วิจิตร, หม่อมราชวงศ์ปฐม คเนจร. (2506). พงศาวดารหัวเมืองมณฑลอีสาน. ใน ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 4 เล่ม 3. กรุงเทพฯ: คุรุสภา.
เอเจียน แอมอนิเย. (2450). บันทึกการเดินทางในลาวภาค 2.แปลโดย ทองสมุทร โดร และสมหมาย เปรมจิตต์ เชียงใหม่: สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
เอกวิทย์ ศรีสุข. (2567, 2 สิงหาคม). ปราชญ์ท้องถิ่น. สัมภาษณ์.