การประยุกต์หลักภาวนา 4 เพื่อส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมผู้สูงอายุของเทศบาลตำบลเทพนคร อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร
คำสำคัญ:
หลักภาวนา 4, สุขภาวะองค์รวม, ผู้สูงอายุ, เทศบาลตำบลเทพนครบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาระดับการประยุกต์หลักภาวนา 4 เพื่อส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุ 2. เปรียบเทียบความคิดเห็นของประชาชนต่อการประยุกต์หลักภาวนา 4 โดยจำแนกตามปัจจัยส่วนบุคคล และ 3. นำเสนอรูปแบบการประยุกต์หลักภาวนา 4 ที่เหมาะสมในการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมผู้สูงอายุในเขตเทศบาลตำบลเทพนคร อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงอายุ จำนวน 333 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมสถิติสำเร็จรูป และแปลผลตามเกณฑ์ค่าเฉลี่ย
ผลการวิจัยพบว่า 1. ระดับสุขภาวะโดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก ( = 3.89, S.D. = 0.18) เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่าทุกด้านอยู่ในระดับมาก โดยเรียงจากสูงไปต่ำ ได้แก่ ปัญญาภาวนา (
= 3.90, S.D. = 0.25) ศีลภาวนา (
= 3.89, S.D. = 0.27) จิตตภาวนา (
= 3.89, S.D. = 0.27) และกายภาวนา (
= 3.87, S.D. = 0.25) 2. ผลการเปรียบเทียบความคิดเห็นของประชาชนต่อการประยุกต์หลักภาวนา 4 ตามปัจจัยส่วนบุคคล ได้แก่ เพศ อายุ ระดับการศึกษา และอาชีพ โดยภาพรวมไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ อันเป็นการปฏิเสธสมมติฐานที่ตั้งไว้ และ 3. นำเสนอรูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุจากการประยุกต์หลักภาวนา 4 โดยมีข้อเสนอแนะสำคัญ 4 ด้าน คือ 1. กายภาวนา ควรส่งเสริมความรู้ด้านโภชนาการ การออกกำลังกาย และการปรับพฤติกรรมสุขภาพ 2. ศีลภาวนา ควรจัดตั้งชมรมหรือเครือข่ายผู้สูงอายุเพื่อกิจกรรมทางศีลธรรม ปลูกฝังความสำรวมในกาย วาจา ใจ และสร้างความสามัคคีในชุมชน 3. จิตตภาวนา ควรจัดกิจกรรมสมาธิ ฝึกสติ การให้คำปรึกษาด้านจิตใจ และสนับสนุนการเข้าร่วมกิจกรรมทางศาสนาอย่างต่อเนื่อง และ 4. ปัญญาภาวนา ควรส่งเสริมให้ผู้สูงอายุศึกษาหลักธรรมสำคัญ เช่น โลกธรรม 8 และไตรลักษณ์ เพื่อใช้ปัญญาแก้ไขปัญหาชีวิต เข้าใจความจริงของโลกและดำเนินชีวิตอย่างมีความสุข
เอกสารอ้างอิง
ฉวีวรรณ สุวรรณาภา และคณะ. (2561). สุขภาวะพระสงฆ์: การพัฒนารูปแบบสุขภาวะตามแนววิถีพุทธโดยการบูรณาการสาธารณสุขเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีของจังหวัดเชียงราย (รายงานการวิจัย). พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป. อ. ปยุตฺโต). (2538). พุทธธรรม. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2552). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
พระราชสิทธิเวที (วิรัช วิโรจโน) และคณะ. (2562). การวิเคราะห์สถานการณ์สุขภาวะตามหลักภาวนา 4 ของพระสงฆ์ในจังหวัดพิจิตร. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 8(3), 15–27.
โรชินี อุปรา และทักษิกา ชัชวรัตน์. (2559). โรคเรื้อรัง: ผลกระทบต่อสุขภาพพระสงฆ์ และแนวทางการส่งเสริมสุขภาพ. วารสารวิจัยการพยาบาลและสุขภาพ, 17(3), 17–23.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2560). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 (พ.ศ. 2560–2564). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
สำนักงานสถิติจังหวัดกำแพงเพชร. (2568). รายงานสถิติจังหวัดกำแพงเพชร พ.ศ. 2568. กำแพงเพชร: สำนักงานสถิติจังหวัดกำแพงเพชร.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). สรุปผลที่สำคัญการทำงานของผู้สูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
Likert, R. (1967). The Method of Constructing and Attitude Scale. In Reading in Fishbeic, M. (Ed.), Attitude Theory and Measurement. (pp. 90-95), New York: Wiley & Son.
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2020). World Population Ageing 2020: Highlights: Living arrangements of older persons (ST/ESA/SER.A/451). New York: United Nations.
World Bank. (2024). Thailand Systematic Country Diagnostic Update 2024. Washington, D.C.: World Bank.
World Health Organization. (2021). Decade of healthy ageing 2021–2030. Geneva: World Health Organization.
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). New York: Harper and Row.
