ศึกษาการเมืองการปกครองสมัยกรุงศรีอยุธยา: แนวคิด อำนาจ และปัจจัย สู่การล่มสลายของอาณาจักร

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดทางการเมืองและรูปแบบการปกครองของกรุงศรีอยุธยา ซึ่งมีพื้นฐานอยู่บนระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ โดยสถาบันพระมหากษัตริย์เป็นศูนย์กลางของอำนาจทางการเมือง สังคม และเศรษฐกิจ พระมหากษัตริย์ทรงได้รับการยกย่องเป็นสมมติเทพตามคติเทวราชาที่ผสมผสานแนวคิดจากศาสนาพราหมณ์และพระพุทธศาสนา ทำให้พระราชอำนาจมีความศักดิ์สิทธิ์และชอบธรรมในการปกครอง โครงสร้างการบริหารราชการประกอบด้วยการปกครองส่วนกลางแบบจตุสดมภ์ ได้แก่ กรมเวียง วัง คลัง และนา และการปกครองส่วนภูมิภาคที่แบ่งเป็นหัวเมืองชั้นใน เมืองพระยามหานคร และเมืองประเทศราช ซึ่งมีระดับความเป็นอิสระแตกต่างกัน นอกจากนี้ ระบบศักดินาและระบบไพร่ยังเป็นกลไกสำคัญในการจัดระเบียบสังคมและควบคุมกำลังคนเพื่อเสริมสร้างอำนาจรัฐ อย่างไรก็ตาม แนวคิดและโครงสร้างทางการเมืองดังกล่าวยังส่งผลต่อปัญหาความไม่มั่นคงภายใน เช่น การแย่งชิงอำนาจของชนชั้นปกครอง ความขัดแย้งในสถาบันกษัตริย์ และความล้มเหลวของระบบไพร่ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่ความอ่อนแอของอาณาจักรและการล่มสลายของกรุงศรีอยุธยา แนวคิดทางการเมืองในสมัยอยุธยาจึงสะท้อนให้เห็นทั้งโครงสร้างอำนาจของรัฐไทยในอดีต ตลอดจนปัจจัยที่ส่งผลต่อความรุ่งเรืองและความเสื่อมของอาณาจักรในประวัติศาสตร์ไทย ประโยชน์ที่ได้รับทำให้เข้าใจแนวคิดทางการเมืองและโครงสร้างการปกครองในสมัยกรุงศรีอยุธยาอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะบทบาทของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์และสถาบันพระมหากษัตริย์ในฐานะศูนย์กลางอำนาจ